Ga naar de haven, wandel over de dijken en neem een kijkje bij de dokken. Bezoek ook eens een van de huizen voor ouderen, een blindeninstituut of een krankzinnigengesticht. En vergeet niet de vele fabrieken van de stad. Dat soort tips gaven reisgidsen in de periode 1840-1885 aan bezoekers van Amsterdam. Het water, de bedrijvigheid en het dagelijks leven kregen opvallend veel aandacht, zo laat Sophie van Ginneken zien in haar proefschrift De toeristische blik op Amsterdam, waarop ze op 6 juli promoveert aan de UvA.
Dat veranderde in de late negentiende eeuw, toen Amsterdam met gebouwen als het Rijksmuseum en het nieuwe Centraal Station een ander aanzien kreeg. In de gidsen kwamen de plaatsen waar zeventiende-eeuwse schilderkunst te zien was centraler te staan. Ook architectuur kreeg meer aandacht.
Dat laatste, stelt Van Ginneken, illustreert dat de belangstelling van toeristen en hun gidsen niet alleen wordt gestuurd door de stad zelf, maar ook door vaak internationale externe ontwikkelingen. Door de opkomst van de fotografie in dit geval, en de bijkomende behoefte om met mooie foto’s thuis te komen van een reis. Armenhuizen waren daarvoor minder geschikt dan bijvoorbeeld het Paleis op de Dam.
Een tweede kentering in het toeristische beeld van Amsterdam vond plaats rond 1970, toen Amsterdam in de verbeelding meer een stad werd van vrij plezier voor iedereen. Die kentering had volgens Van Ginneken niet alleen te maken met veranderingen in en rond de stad, van de studentenopstanden tot de groei van Schiphol, maar ook met de democratisering van het toerisme en de bijbehorende verandering in belangstelling van internationale bezoekers. Zij waren uit op een totaalervaring: funshoppen, uitgaan en gewoon wat rondkijken.
