‘Door voorwaarden te verbinden aan de coronasteun voor de Caraïbische rijksdelen negeert Den Haag het solidariteitsbeginsel van het Koninkrijksstatuut. Terwijl Nederlandse bedrijven wél rijkelijk steun ontvangen zonder dat daar al te veel voorwaarden aan worden verbonden. Dat noem ik in elk geval geen volwassen postkoloniaal gedrag. Het ligt in het verlengde van de koloniale gewoonte om bedrijfsbelangen boven mensen te stellen en de bewoners van de overzeese gebieden als tweederangsburgers te behandelen.
De koloniale machtsverhouding, met haar oorsprong in de verovering van Curaçao door de WIC in 1634, heeft tot ver in de twintigste eeuw standgehouden. Kijk alleen maar naar de werkwijze van Shell op Curaçao. In 1918 bouwde Shell daar de grootste olieraffinaderij ter wereld. Het gevolg: landbouw en veeteelt in de omgeving werden onmogelijk door het lage grondwaterpeil. Mensen die in de omgeving bleven wonen kregen gezondheidsklachten.
In de jaren vijftig werden gekleurde werknemers van de raffinaderij massaal ontslagen, om vervolgens met de helft minder loon weer te worden aangenomen. En decennialang werd afval gedumpt in een nabijgelegen baai — ook wel het “asfaltmeer” genoemd. Vanaf de jaren tachtig werden milieu-eisen gesteld, maar daar trok Shell zich weinig van aan en de Nederlandse overheid deed daar niets tegen. Alleen al om die reden zou Curaçao onvoorwaardelijke coronasteun moeten krijgen.’
Martin Sommer
‘Koloniaal gedrag: dat is meestal niet bedoeld als compliment. Daar wordt vermoedelijk de paternalistische opstelling mee bedoeld van blanke mannen die het beter menen te weten dan hun gekleurde rijksgenoten. Maar de verhouding tussen kolonisator en gekoloniseerde zat ingewikkelder in elkaar dan velen tegenwoordig denken. Natuurlijk was er sprake van onderdrukking, uitbuiting en machtsmisbruik. Maar er was ook een koloniaal ideaal van gelijkheid, dat wordt beschreven in het mooie boek Rijk aan de rand van de wereld van Piet Emmer en Jos Gommans.
Het idee van gelijkberechtiging ongeacht afkomst heeft in Nederland een lange geschiedenis. Er was hier geen monarchie met haar ingebakken hiërarchie, maar een republiek. Daardoor ontstond al vroeg ruimte voor andere ideeën — zoals het door God geschapen “Boek der Natuur”. Die natuurwetten golden voor de hele wereld, zowel christen als heiden. En daar kwamen weer ideeën uit voort over de gelijkheid van alle mensen – zwart, bruin of blank.
Zo theoretiseerde Hugo de Groot over het recht op vrije zee. Daar zat uiteraard een handelsbelang achter, maar het impliceerde ook gelijkberechtiging voor christenheid en heidendom. De Groot legde zo de basis voor de mensenrechten. En daarmee ook indirect voor de overtuiging dat de koloniale onderwerping van andere volkeren misdadig is. Vandaar dat we nog altijd zo gevoelig zijn voor het verwijt van koloniaal gedrag.’
Beatrice de Graaf
‘Ik geloof niet dat je zonder voorbehoud kunt spreken van de doorwerking van een koloniale Nederlandse opstelling ten aanzien van de Caraïben. Niet alleen omdat hier, volgens de bekende imperialismehistorica Lauren Benton, nooit een actief besef heeft bestaan van een koloniaal imperium. Maar zeker ook vanwege het feit dat Nederland, na het trauma van de Indonesische onafhankelijkheid, de overige koloniën eerder beschouwde als blok aan het been dan als parels in de koloniale kroon.
In het Caraïbisch gebied is sinds een jaar of twintig iets heel anders aan de hand, wat met de coronacrisis plots aan de oppervlakte is gekomen. Van vakantieadres en uithoek van het koninkrijk hebben de Caraïben zich ontpopt tot brandpunt van geopolitieke rivaliteit tussen China, Rusland en de VS. Venezuela, buurland van het Caraïbisch gedeelte van het koninkrijk, heeft zich onder Maduro ontwikkeld tot een theater van die botsende rivaliteiten.
De predatory economics van China, de Russische militaire aanwezigheid in Nicaragua, de zwakke instituties en grensoverschrijdende criminaliteit in de regio — ze bedreigen de Caraïben direct. Nederland gedraagt zich dus niet zozeer traditioneel koloniaal, maar zit sinds het Statuut van 2010 met een nieuwe historische uitdaging opgescheept. Het moet de mensenrechten en orde bewaken in een gebied dat een kruitvat is geworden van drugshandel, georganiseerde misdaad en geopolitieke strijd.’
