Joost Eerdmans (JA21), Chris Stoffer (SGP) en Henk Vermeer (BBB) kunnen het kabinet aan een meerderheid helpen voor het belastingplan. De ‘Veluwse mannen’ houden elkaar stevig vast in de onderhandelingen en zien hun gezamenlijke band met Harderwijk als een belangrijk kenmerk van hun bondje. Volgens Eva Vriend nam die Hanzestad een bijzondere plaats in binnen het Zuiderzeegebied.
Pre-order de speciale editie ‘Revolutie in Nederland’ nu tijdelijk met gratis verzending
- Eerste stap richting de democratie
- De revolutie van 1795
- Ontdek het verleden van Nederland
Historisch Nieuwsblad tijdelijk al vanaf 4,99 per maand
- Ontdek onbekende feiten en verbanden met tophistorici
- Lees & luister en krijg volledige toegang
- Papier én digitaal via de Historisch Nieuwsblad-app
Was Harderwijk een typische Zuiderzeestad?
‘Net als voor de andere steden was de visserijgemeenschap erg belangrijk voor Harderwijk. Inwoners verdienden hun geld met ansjovis. Er waren ook een paar grote vissersfamilies. Deze waren over het algemeen strenggelovig. Rondom de Zuiderzee speelde het geloof een grote rol in de door visserij gedomineerde levens.
Maar na de Tweede Wereldoorlog werd Harderwijk een vreemde eend in de bijt. De plaats gold door de aanwezigheid van een kazerne als een garnizoensstad en was daardoor minder op de Zuiderzee georiënteerd dan steden als Spakenburg, Elburg, Urk en Volendam. Daar was de visserij de enige bron van inkomsten, maar Harderwijk had meer omhanden. Ook werd de stad in de tweede helft van de twintigste eeuw infrastructureel sneller ontsloten. Harderwijk kreeg eerder aansluiting op het spoorwegennet dan de andere plaatsen. Dat werkte de relatief snelle modernisering in de hand.’
Hoe ontwikkelde Harderwijk zich na de oorlog?
‘In 1946 werd burgemeester Gijs Numan aangesteld. Hij had een grote rol gespeeld in het verzet en had daarom een uitgebreid netwerk in politiek Den Haag en het koningshuis. Hij slaagde erin om alternatieve inkomstenbronnen en Marshallgelden naar Harderwijk te brengen. Zo kreeg de maakindustrie met een snoepjesfabriek en een pepernotenfabriek een behoorlijke impuls. Hij loodste Harderwijk door de naoorlogse modernisering. Het orthodox-gereformeerde achterland bleef tegelijkertijd nog wel een grote stempel drukken op de stad, net als in de andere vissersplaatsen.’
Heeft dat ook politieke gevolgen gehad?
‘De Zuiderzeetijd blijft een belangrijk onderdeel van de historische identiteit van Harderwijk. Net als in de andere oud-Zuiderzeeplaatsen bestaat er een gemeenschap die zich sterk verbonden voelt met het water. Verkiezingsuitslagen leveren daarom in de regel één duidelijke winnaar op. Het is nooit een beetje van dit en een beetje van dat, maar altijd één partij die duidelijk als grootste uit de verkiezingen komt. Volendam waait mee met de populistische wind van het moment. Daar wonnen de LPF en later de PVV en FvD. In Spakenburg en Urk wordt vaak gekozen voor de conservatief-christelijke partijen, met name de SGP.’
Hoe maken politici daar gebruik van?
‘In verkiezingstijd gaan lijsttrekkers altijd naar een van deze steden. Ze laten zich daar op de foto zetten op een kotter, al haringhappend of naast iemand in klederdracht. Iedere twee of vier jaar worden dezelfde foto’s genomen. Visserijplaatsen worden nog steeds gezien als het echte Nederland en vooral rechtse politieke partijen profileren zich daar graag mee. Water en visserij zijn in hun ogen belangrijk voor onze identiteit. Het spreekt tot de verbeelding.
Ik vind het dan ook heel interessant dat Eerdmans, Stoffer en Vermeer Harderwijk gebruiken voor politieke beeldvorming. Het was toch anders geweest als ze uit Zoetermeer waren gekomen.’
Eva Vriend
(1973, Noordoostpolder) studeerde geschiedenis en journalistiek aan de Rijksuniversiteit Groningen. Ze schreef eerder Het nieuwe land (2013), De helpende hand (2016) en Eens ging de zee hier tekeer (2020).
