Oscar Kocken: ‘Het mooiste aan geschiedenis is dat we dingen niet zeker weten’

‘Ik vind het een grote eer,’ zegt Kocken over zijn rol op het Geschiedenis Festival. ‘Ik mag die dag fantastische sprekers in de grote zaal introduceren, vragen vanuit het publiek begeleiden en mijn tanden zetten in een interview met Adrian Goldsworthy over zijn nieuwe boek over Sparta en Athene. Daar kijk ik ontzettend naar uit, want ik vind hem een meesterlijke verteller.’

Kockens fascinatie voor het verleden stroomt al van kinds af aan door zijn lijf, vertelt hij. ‘Ik weet nog hoe ik me erop verheugde om naar groep vijf te gaan, want daar kreeg je eindelijk geschiedenisles. En op vakantie bezochten we elke ruïne en stonden we stil bij iedere oude steen die er te zien was.’ Een geschiedenis- of archeologiestudie lag in het verschiet. ‘Maar in de vijfde klas van de middelbare school werd ik verliefd op een meisje dat naar de toneelschool ging, dus dacht ik: dát moet ik ook doen. Toen is het de theaterwereld geworden.’

Met dat meisje werd het niets, maar de liefde voor geschiedenis hield stand. In 2015 haalde hij de finale van de Grote Geschiedenisquiz, waarna hij werd gevraagd de volgende twee edities te presenteren. Ook maakte hij in 2017 een theatervoorstelling over het historische verhaal achter de kermisattractie Kop van Jut. ‘Een soort Bonnie en Clyde-verhaal over liefde en moord. Ik vond het heerlijk om tijdens het onderzoek de archieven in te duiken en die historische verslagen en krantenartikelen terug te lezen.’

Een jaar geleden besloot hij nog een geschiedenisproject op te zetten: een podcast over archeologische opgravingen. In Ik heb iets gevonden interviewt hij archeologen over de vondst van hun leven, van ridderzwaarden tot zeventiende-eeuwse scheepswrakken. ‘Het is prachtig om de fascinatie van die experts op te slurpen. Vroeger was ik vooral geboeid door de prehistorie en de Romeinse tijd, maar deze archeologen laten me zien dat er ook pareltjes te vinden zijn uit de recentere geschiedenis.’

Zelf heeft Kocken ook ooit een archeologische vondst gedaan, denkt hij. In de podcast legt hij die vondst voor aan de professionals die hij spreekt. ‘Daarbij word ik van de ene naar de andere kant geslingerd. De ene archeoloog is er honderd procent van overtuigd dat het een natuurlijk gevormde kiezel is, terwijl de ander aanwijzingen ziet dat hij door mensenhanden vervaardigd is.’  Juist in die onzekerheid zit voor Kocken de aantrekkingskracht van het verleden. ‘Als je je niet comfortabel voelt bij twijfel, moet je je niet met geschiedenis bemoeien. Want er blijft altijd mysterie. Geschiedenis doet een beroep op je menselijkheid, inlevingsvermogen en fantasie om ruimtes in te vullen.Dat vind ik wonderschoon.’

Hij ziet daarin ook een belangrijke les die geschiedenis ons kan leren. ‘Classicus Mary Beard geeft daar in haar nieuwste boek op een mooie manier woorden aan: het bestuderen van Latijn en Grieks draait volgens haar niet alleen om het begrijpen van die talen en de klassieke geschiedenis. Het gaat erom dat je leert om te gaan met complexiteit en het niet-weten durft te omarmen. Ik denk dat we dat idee goed kunnen gebruiken in het dagelijks leven en in de omgang met elkaar.’