‘Voor de Antideutsche gaat het voortbestaan van Israël voor alles’

De crux voor de Antideutsche-beweging is het afwijzen van Duitsland als staat en als concept. Ofwel: ‘Nie Wieder Deutschland’. De herinnering aan de Duitse Jodenvervolging staat daarbij voorop. Antideutsche noemen het een kwestie van tijd voordat het antisemitische karakter van Duitsland opnieuw komt bovendrijven.

Mede dankzij deze historisch-ideologische focus zijn de aanhangers uitgegroeid tot lobbyisten voor Israël. Volgens de linkse subgroep is het voortbestaan van de ‘Joodse staat’ een kwestie van historische rechtvaardigheid, zelfs als dit ten koste gaat van de Palestijnen. De Antideutsche definiëren het zionisme als het natuurlijke recht van de Joodse gemeenschap om aan de Holocaust en de gevolgen daarvan te ontkomen. Israël dient voor hen als een veilige haven. Het is aan de rest van de wereld, en bovenal aan Duitsland, om dit recht te waarborgen. Dankzij de ernst van deze missie schetsen Antideutsche het antisemitisme als een op zichzelf staand fenomeen, fundamenteel anders dan andere vormen van racisme.

‘Hierdoor zijn traditionele linkse activisten de grootste politieke vijand voor de Antideutsche,’ vertelt historicus Hanno Balz. Hij is docent aan het Duitsland Instituut van de Universiteit van Amsterdam en doet onderzoek naar de geschiedenis van sociale bewegingen in Duitsland. ‘De Antideutsche bestempelen traditioneel links wegens zijn affiniteit met Palestina als antisemitisch.’

Balz legt uit dat de Antideutsche geen typisch ‘activistische’ groep zijn. ‘Ze zijn lastig te identificeren. Eigenlijk kunnen we niet over een duidelijke groep spreken, het gaat eerder om een stroming van radicaal denken. De Antideutsche zijn bovenal een besloten politieke sekte, die zich verzet tegen de massa.’

De beweging ontstond in 1989, na de teloorgang van de DDR. ‘Radicaal links Duitsland bleef in een politieke leegte achter,’ legt Balz uit. ‘De “andere kant” van de wereld bestond niet meer. Dit leidde tot een zoektocht naar een nieuwe politieke koers: het linkse gedachtegoed moest heruitgevonden worden. De Duitse re-unificatie zorgde daarnaast voor een hernieuwde angst voor een “Großdeutschland”. Men vreesde voor de komst van een Vierde Reich.’

In dit politieke klimaat ontstonden de Antideutsche. Met hun overtuiging dat Duitsland opnieuw tot het antisemitisme zou vervallen, voedden zij de angst voor het neonazisme in het Duitsland van de jaren negentig. Het bracht de eerste spanningen tussen de traditionele en Antideutsche communisten teweeg. ‘De Antideutsche-beweging sprak zich in toenemende mate uit over de gebrekkige focus van hun medecommunisten op het terugkerende antisemitisme,’ verklaart Balz. ‘Ze veronderstelden en bekritiseerden dat links Duitsland zich uitsluitend bezighield met het bevechten van het kapitalisme. Uiteindelijk liep deze ideologische strijd uit tot de meest imponerende breuk binnen links sinds 1989.’ Met hun standpunten leverden de Antideutsche volgens Balz een bijdrage aan aan de grotere aandacht voor antisemitisme binnen de linkse Duitse politiek na 1990.

Maar de missie van de Antideutsche beperkte zich niet enkel tot Duitsland. ‘Vanaf de Golfoorlogen, en met een extra impuls na 9/11, breidden de Antideutsche hun strijd uit tot de islamitische wereld,’ aldus Balz. ‘De Antideutsche groepen waren er op dat moment van overtuigd dat ook hier een dreiging schuilt voor het voortbestaan van de Joodse gemeenschap.’

Al snel gebruiken ze de term ‘Islamfaschismus’. Met name het dreigement van Saddam Hoessein om gifgas in te zetten tijdens de Eerste Golfoorlog zagen de Antideutsche als bevestiging van hun angst. ‘Het beeld dat hierdoor ontstond van Joden die mogelijk opnieuw zouden worden vergast, bracht hevige emoties teweeg,’ zegt Balz. ‘Het hertekende het conflict binnen de lijnen van de Holocaust. Voor de Antideutsche bestaat er geen grijs gebied, alles eindigt met Auschwitz.’

De Antideutsche gaven de gebeurtenissen in het Midden-Oosten als verklaring voor hun nieuwe oorlogsgezinde houding: oorlog in Israël zou onvermijdelijk zijn als ze wilden voorkomen dat Joden opnieuw vergast werden. ‘Voor de Antideutsche is alles wat met hun constructie van antisemitisme te maken heeft absoluut’, zegt Balz. Zo verscheen in Bahamas, het tijdschrift waarin de Antideutsche sinds 1995 hun politieke gedachtegoed publiceren, een artikel met daarin de vraag ‘Wat verbindt de Duitsers als slachtoffers van de nazi’s met de Palestijnen als slachtoffers van Hamas?’ In een ander stuk trekt het tijdschrift een vergelijking tussen linkse burgers en neonazi’s, naar aanleiding van de zogenoemde ‘antisemitische storm die links na 7 oktober in Griekenland ontketende’.

‘Elke anti-Israëlische gedachte beschouwen de Antideutsche zonder meer als antisemitisch’, zegt Balz. Dit blijkt ook uit de stelling in Bahamas dat sinds de Duitse partij Die Linke ‘zichzelf heeft heruitgevonden, het wemelt van antisemitische mensen die dol zijn op de fascistische organisatie Hamas en antifascistisch Israël haten.’ Balz verklaart: ‘De huidige kritiek op het handelen van Israël wordt door de Antideutsche neergezet als een voortzetting van het antisemitisme in nazi-Duitsland. Als gevolg daarvan zijn de begrippen antizionisme en antisemitisme voor de anti-Duitse beweging vrijwel onlosmakelijk verbonden. Voor hun is antizionisme simpelweg een internationale versie van antisemitisme; een andere uiting met dezelfde boodschap.’

De uitzonderingspositie van het antisemitisme blijkt ook uit de openlijk islamofobische en anti-Palestijnse houding van de Antideutsche. Zo beschrijft Bahamas de support van links voor Palestina als een ‘onheilige alliantie met de islam’. Ook organiseerde de groep op 5 oktober 2025 in Berlijn een demonstratie ‘tegen de linkse islamitische mobilisatie’.

Volgens Balz generaliseren de Antideutsche zowel de Palestijnen als de Israëliërs: ‘Antideutsche zijn geobsedeerd door de IDF, het leger van Israël; ze romantiseren het in zekere zin. Hierbij erkennen de aanhangers in geen enkele mate de overtuigingen van links Israëliërs, hoewel zij hen theoretisch gezien horen te vertegenwoordigen.’

‘De onvoorwaardelijke steun aan Israël zorgde ervoor dat de Antideutsche zich via een soort kettingreactie hebben verzoend met de buitengewoon kapitalistische Verenigde Staten,’ gaat Balz verder. ‘Volgens de rest van het linkse landschap in Duitsland bemoeilijkt dit hun communistische zelfidentificatie.’ De schrijvers van Bahamas verklaarden deze tegenstrijdigheid 25 jaar geleden met drie woorden: ‘Fanta statt Fatwa’: liever onderwerping aan het Amerikaanse ‘dollarimperialisme’ dan aan de islam.