Weer een film over het terreurbewind van Sovjetleider Jozef Stalin? Jazeker, maar niet zomaar een film. Two Prosecutors schetst met angstaanjagende precisie de kafkaiaanse machinerie van gruwelijke rechteloosheid.
Dit artikel krijg je van ons cadeau
Wil je ook toegang tot HN Actueel? Hiermee lees je dagelijks geschiedenisverhalen met een actuele aanleiding op onze website en ontvang je exclusieve nieuwsbrieven. Sluit hier een abonnement af en je hebt direct toegang.
Two Prosecutors is niet de eerste film over de stalinistische repressie van Sergej Loznitsa. Hij werd in 1964 in Wit-Rusland geboren, maar groeide op in Kiev. Hij maakte onder meer twee archieffilms. The Trial (2018) toont met archiefbeelden het showproces in 1930 tegen economen en industriëlen die van sabotage werden beschuldigd. En State Funeral (2019) is opgebouwd uit archiefbeelden van de georkestreerde massahysterie rond de begrafenis van Stalin. Two Prosecutors is gebaseerd op een novelle van de Rus Georgi Demidov.
De briljante natuurkundige Demidov werd na een idiote aanklacht in 1938 tot veertien jaar strafkamp veroordeeld. Hij overleefde het en schreef na zijn vrijlating verhalen en romans over de stalinistische terreur. Uiteraard werden deze niet gepubliceerd in de Sovjet-Unie. Sterker nog: in 1980 werden al zijn manuscripten in beslag genomen. Zijn dochter kreeg ze in 1988, de periode van glasnost, terug. Publicatie van zijn werk maakte Demidov niet meer mee; hij overleed in 1987. In Nederland verscheen vorig jaar onder de titel Fone kvas (Jiddisch voor ‘De dwaas’) voor het eerst een vertaling van een roman van hem.
In Two Prosecutors, dat in 1937 speelt, bezoekt een jonge jurist in een vervallen gevangenis in een provinciestad een politieke gevangene, een oude bolsjewiek, die weigert een onzinbekentenis te ondertekenen. De jurist is snel overtuigd van de onschuld van de man en gelooft dat zijn arrestatie niet het werk van de onfeilbare Stalin kan zijn. Er moeten corrupte en machtsbeluste lokale partijleden achter zitten! Als Stalin van het onrecht zou weten, zou hij zeker ingrijpen. Om dat te bereiken bezoekt de jurist de hoogste baas van het Openbaar Ministerie in Moskou, want als deze man hoort van de misstanden zal hij zeker Stalin informeren. Natuurlijk loopt het met dit naïeve geloof in de Grote Leider niet goed af, maar de doortrapte perversiteit van Stalins terreur verbijstert ook nu weer.
