Home Duitse mythes over honger

Duitse mythes over honger

In de Duitse herinnering aan de Eerste Wereldoorlog en de nasleep van de Tweede neemt hongersnood een voorname plaats in. Die herinnering is steeds voor politieke doeleinden gebruikt, stelt historicus Anne van Mourik.

Een Duitse man zoekt in vuilnisbakken naar iets eetbaars. Hamburg, 1946.
Een Duitse man zoekt in vuilnisbakken naar iets eetbaars. Hamburg, 1946.

Bas Kromhout

Hoofdredacteur

Gepubliceerd op: 24 maart 2026

Van Mourik onderzoekt in haar proefschrift hoe twee perioden van massale honger in Duitsland zijn blijven voortleven in de nationale herinnering. De eerste hongerperiode deed zich voor tijdens de Eerste Wereldoorlog, als gevolg van een geallieerde blokkade van de Duitse zeehavens. De keizerlijke regering greep de nood aan om propaganda te voeren tegen de Britten en hun ‘oneervolle’ strijdmethoden. Ook na de oorlog werd de herinnering aan de hongerblokkade levend gehouden, omdat ze een alternatieve verklaring bood voor de pijnlijke nederlaag. De nazi’s concludeerden dat Duitsland voor zijn voedselvoorziening nooit meer afhankelijk mocht zijn van het buitenland, maar eigen Lebensraum moest bezitten.

Direct na de ineenstorting van Hitlers regime heerste er opnieuw honger. De herinnering aan deze periode was verschillend in Oost- en West-Duitsland. Schoolboeken in de DDR gaven de schuld aan het kapitalisme, die in de Bondrepubliek vertelden dat het Wirtschaftswunder juist een einde aan de ellende maakte. Na de Duitse hereniging is het collectieve daderschap belangrijker geworden in educatie en zijn de hongerverhalen naar de achtergrond verdwenen. Met één uitzondering: de ontberingen van Duitsers die na de oorlog werden verdreven uit Oost-Europa worden vergeleken met het lot van hedendaagse vluchtelingen.

Dit artikel is gepubliceerd in Historisch Nieuwsblad 4 - 2026

Nieuwste berichten

Eustatius van Boulogne op het tapijt van Bayeux
Eustatius van Boulogne op het tapijt van Bayeux
Artikel

Gaf een koningsmoordenaar opdracht voor het Tapijt van Bayeux?

Op het Tapijt van Bayeux speelt graaf Eustatius van Boulogne een heldenrol. Maar volgens de kronieken was hij een lafaard – of erger. Liet hij het borduurwerk maken om zijn naam te zuiveren? In het British Museum wordt momenteel het Tapijt van Bayeux tentoongesteld. Het is een van de belangrijkste bronnen over de Slag bij...

Lees meer
Allegorie op de Pacificatie van Gent. De Nederlandse Leeuw bewaakt het toegangshek naar de Hollandse Tuin met de zeventien provincies. Spaanse soldaten hebben de tuin omsingeld. Naar ontwerp van Adriaen Pietersz van de Venne, circa 1624.
Allegorie op de Pacificatie van Gent. De Nederlandse Leeuw bewaakt het toegangshek naar de Hollandse Tuin met de zeventien provincies. Spaanse soldaten hebben de tuin omsingeld. Naar ontwerp van Adriaen Pietersz van de Venne, circa 1624.
Artikel

De Pacificatie van Gent was een verdeelde vrede

De Pacificatie van Gent wordt wel gezien als een eerste onafhankelijkheidsverklaring van de Nederlanden. Katholieken en protestanten, steden en adel verenigden zich om de muitende soldaten van het Habsburgse leger het land uit te krijgen. Maar waren de ondertekenaars wel zo eensgezind? Op 8 november 1576 schalden de trompetten over de Botermarkt in Gent. Een...

Lees meer
Japanse soldaten marcheren langs een Britse militaire post bij Shanghai, 1937.
Japanse soldaten marcheren langs een Britse militaire post bij Shanghai, 1937.
Recensie

De Tweede Wereldoorlog transformeerde Azië

Voor Aziaten was de Tweede Wereldoorlog misschien wel ingrijpender dan voor Europeanen, bewijst sinoloog Hans van de Ven. Al langer klinkt er kritiek op onze nogal eurocentrische blik op de Tweede Wereldoorlog. De oorlog in China die in 1937 al begon, de hongersnoden in Bengalen en op Java en militaire operaties zoals het Japanse offensief...

Lees meer
VWO-leerlingen tijdens hun eindexamen, 8 mei 2026.
VWO-leerlingen tijdens hun eindexamen, 8 mei 2026.
Opinie

Geschiedenisonderwijs dreigt staatsopvoeding te worden 

Geschiedenislessen in de bovenbouw van het middelbaar onderwijs zullen vanaf 2030 zijn gericht op het opvoeden van leerlingen tot goede burgers met bepaalde gewenste opvattingen. Dat wil tenminste de commissie die de concept-examenprogramma’s heeft opgesteld in opdracht van het ministerie van OCW. Het vak geschiedenis dreigt hiermee te verworden tot staatspedagogiek.  De concept-examenprogramma’s voor het...

Lees meer
Loginmenu afsluiten