Home Duitse mythes over honger

Duitse mythes over honger

In de Duitse herinnering aan de Eerste Wereldoorlog en de nasleep van de Tweede neemt hongersnood een voorname plaats in. Die herinnering is steeds voor politieke doeleinden gebruikt, stelt historicus Anne van Mourik.

Een Duitse man zoekt in vuilnisbakken naar iets eetbaars. Hamburg, 1946.
Een Duitse man zoekt in vuilnisbakken naar iets eetbaars. Hamburg, 1946.

Bas Kromhout

Hoofdredacteur

Gepubliceerd op: 24 maart 2026

Van Mourik onderzoekt in haar proefschrift hoe twee perioden van massale honger in Duitsland zijn blijven voortleven in de nationale herinnering. De eerste hongerperiode deed zich voor tijdens de Eerste Wereldoorlog, als gevolg van een geallieerde blokkade van de Duitse zeehavens. De keizerlijke regering greep de nood aan om propaganda te voeren tegen de Britten en hun ‘oneervolle’ strijdmethoden. Ook na de oorlog werd de herinnering aan de hongerblokkade levend gehouden, omdat ze een alternatieve verklaring bood voor de pijnlijke nederlaag. De nazi’s concludeerden dat Duitsland voor zijn voedselvoorziening nooit meer afhankelijk mocht zijn van het buitenland, maar eigen Lebensraum moest bezitten.

Direct na de ineenstorting van Hitlers regime heerste er opnieuw honger. De herinnering aan deze periode was verschillend in Oost- en West-Duitsland. Schoolboeken in de DDR gaven de schuld aan het kapitalisme, die in de Bondrepubliek vertelden dat het Wirtschaftswunder juist een einde aan de ellende maakte. Na de Duitse hereniging is het collectieve daderschap belangrijker geworden in educatie en zijn de hongerverhalen naar de achtergrond verdwenen. Met één uitzondering: de ontberingen van Duitsers die na de oorlog werden verdreven uit Oost-Europa worden vergeleken met het lot van hedendaagse vluchtelingen.

Dit artikel is gepubliceerd in Historisch Nieuwsblad 4 - 2026

Nieuwste berichten

Soldaten bestormen het strand van Normandië in Pressure.
Soldaten bestormen het strand van Normandië in Pressure.
Artikel

Metereologen ruziën over D-Day in film ‘Pressure’

Weersvoorspelling een saai onderwerp? Niet als het verloop van een oorlog ervan afhangt. Het op feiten gebaseerde Pressure toont de hoogoplopende ruzie tussen geallieerde meteorologen over de verwachting voor D-Day. Bedolven onder tegenstrijdige adviezen moet opperbevelhebber Dwight Eisenhower beslissen over de invasiedatum. Als D-Day een maand eerder was gepland, waren meteorologen het volstrekt met elkaar...

Lees meer
Vijftiende-eeuwse bruiloft in Florence, door Giovanni di ser Giovanni Guidi.
Vijftiende-eeuwse bruiloft in Florence, door Giovanni di ser Giovanni Guidi.
Interview

In Florence waren niet de huizen, maar de huwelijken onbetaalbaar

Wie een woning wil, moet vaak overbieden: twee derde van de huizen in Nederland wordt boven de vraagprijs verkocht. In de Renaissance hadden Florentijnen ook last van overbiedingsgekte: doordat rijke families de prijs opdreven, ontstond er ‘bruidsschatsinflatie’, vertelt historicus Marlisa den Hartog. ‘Bruidsschatten werden een financiële markt op zich.’ Hoe zag de vijftiende-eeuwse Italiaanse huwelijksmarkt...

Lees meer
Archeologen leggen de fundering van een Romeins badhuis bloot in Nijmegen, 2026.
Archeologen leggen de fundering van een Romeins badhuis bloot in Nijmegen, 2026.
Interview

Nieuwbouwwijken op Romeinse ruïnes: hoe kunnen we erfgoed bewaren?

Bij archeologische opgravingen in Nijmegen is het grootste Romeinse badhuiscomplex in Nederland ontdekt. Maar op de plek van de opgraving wordt binnenkort een nieuwe woonwijk gebouwd. Hoogleraar Monique van den Dries legt uit hoe archeologen en projectontwikkelaars elkaar kunnen helpen om Nederlands erfgoed zichtbaar te bewaren. Over een paar jaar staat het Nijmeegse Waalfront vol...

Lees meer
Zhivkov in 1980.
Zhivkov in 1980.
Artikel

Is Bulgarije pro-Russisch? Deze premier wilde van zijn land de zestiende Sovjet-staat maken

De kersverse Bulgaarse premier Roemen Radev zou pro-Russisch zijn; net als zijn voorganger Todor Zhivkov wijst hij graag op het Russische bevrijdingsverhaal van 1878. Die vroegere premier was zo loyaal aan het Kremlin, dat hij de Bulgaarse soevereiniteit inzette in onderhandelingen met Moskou. Zhivkovs pro-Russische koers botste met de ideeën van zijn dochter, die juist...

Lees meer
Loginmenu afsluiten