Het zij u vergeven als u geen flauw idee heeft wat cliodynamica is. Het wordt niet onderwezen aan Nederlandse universiteiten, media laten het schaamteloos links liggen. Wat een gemiste kans is, want deze academische discipline heeft nogal een klapstuk: het kan de toekomst voorspellen.
De Amerikaanse geleerde Peter Turchin stichtte het vakgebied rond de eeuwwisseling, toen hij ontdekte dat je het verleden wiskundig kunt ontleden. Zie je oude patronen terugkeren? Dan weet je uit de geschiedenisboeken wat vervolgens gebeurt.
Na een decennium aan onderzoek publiceerde Turchin in 2010 zijn eerste voorspellingen. Vanaf 2020 zou de westerse wereld verstrikt raken in turbulentie en maatschappelijke onrust. ‘Ongekende ineenstorting van sociale normen’ voorzag hij. Vrij vertaald: geweld, agitatie, het randje van een burgeroorlog. Na deze woorden sjirpten de krekels. In Nederland kreeg de voorspelling nauwelijks aandacht; in Amerika pikten kranten het wel op – maar vaak met een scheve glimlach. Cliodynamica, schreven ze, is alsof je de pest, de val van Rome en de beurscrash in een spreadsheet propt en dan denkt dat je de toekomstige kijkcijfers van de Kardashians kunt voorspellen.
Maar in 2016 kwamen sommige journalisten terug bij Turchin. Was Donald Trumps verkiezing niet een teken dat hij gelijk begon te krijgen? Turchin zelf bleef nuchter: het echte tumult zou pas na 2020 losbarsten. Trump kon het proces hooguit iets versnellen. Zijn voorspelling rust op een simpele formule: te veel afgestudeerden zonder passend werk, gekoppeld aan groeiende economische ongelijkheid en politieke weifeling om problemen aan te pakken. Zolang dat niet wordt opgelost, blijft het gisten. Net als in het verleden.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Nu, weer tien jaar later, kunnen we alleen maar concluderen dat hij gelijk heeft gekregen. Verkiezingen zijn een wedstrijd hersens inslaan geworden. Demonstraties gaan niet langer over vrije meningsuiting, maar zijn gelegenheden om je mening om te zetten in brandende politiebusjes. Het volk mort, de politiek is impotent, de media zijn druk bezig te vergaderen over welk narratief ze volgen om aan de goede kant te staan. Trump is terug en heeft kinderen gekregen.
We zitten op een stormachtige zee, geen land in zicht, schreef Alexis de Tocqueville in revolutiejaar 1848. Historici zien de revoltes van dat jaar tegenwoordig niet als zorgvuldig georkestreerde acties van mensen die wisten wat ze wilden, maar als ‘slecht gepland, verspreid, fragmentarisch en vol tegenstrijdigheden’. De gele hesjes van die tijd. Je hoeft de krant maar open te slaan om dezelfde onrust te zien, gekoppeld aan een totaal gebrek aan bedoelingen. We zijn tegen, zonder goed te weten waar we voor zijn.
Het is angstaanjagend dat de wereld zo geagiteerd is geworden. Behalve voor meneer Turchin, die blijft kijken naar de grote lijnen. Hij ziet de onrust vanaf 2030 afnemen, nog vier jaar doorbijten. Of, in moderne tijdmeting, drie kabinetten.
