Home Nieuwe microstaat in Albanië is ‘waarschijnlijk pr-stunt’

Nieuwe microstaat in Albanië is ‘waarschijnlijk pr-stunt’

In het kleine Albanië wordt mogelijk een nog kleinere staat opgericht. Premier Edi Rama wil in de hoofdstad Tirana een stadstaat voor de Bektashi-orde stichten. De mystieke beweging stamt uit de Middeleeuwen en lijkt na decennia van onderdrukking eindelijk weer de wind mee te hebben.

Bektashi hoofdkwartier
Het hoofdkwartier van de Bektashi orde. Bron: Wikimedia/Marmontel

Ewoud Storm van 's Gravensande

Gepubliceerd op: 15 oktober 2024

Update 21 oktober 2024

‘”Orde” is eigenlijk een te westers woord,’ zegt arabist Maurits Berger van de Universiteit Leiden. ‘Zo zien ze zichzelf niet.’ Officieel is het Bektashisme een tariqa, een religieuze orde binnen de mystieke leer van het soefisme.

Hoewel de orde is ontstaan als aftakking van de islam, zien de Bektashi zichzelf niet als moslims, maar als aparte religieuze groep. ‘Het gaat hun meer om het beleven van de islam en het volgen van hun geestelijke leider, dan om de islamitische regels,’ legt Berger uit. ‘Vrouwen mogen bijvoorbeeld dragen wat ze willen, en alcohol drinken is niet verboden.’ 

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Begrijp het heden, begin bij het verleden: met HN Actueel lees je historische achtergronden bij het nieuws van nu. Je leest al voor €4,99 per maand.

Populair onder janitsaren 

De orde dankt haar naam aan de dertiende-eeuwse soefi-meester Haji Bektash Wali, die een progressieve kijk op de islam en de Koran had. Zijn gedachtegoed werd populair onder de janitsaren, de elitesoldaten van het Ottomaanse Rijk. ‘Janitsaren waren gedwongen gerekruteerd onder de christenen en vervolgens als moslim opgeleid tot ambtenaar of elitesoldaat,’ zegt Berger. Hoewel de Ottomanen hen bekeerden tot de islam, waren ze toen religieus gezien ook al vrijzinnig. Dit was fijn voor de Ottomaanse sultans, die over een rijk heersten dat barstte van de religieuze onenigheden – wat onrust met zich meebracht. De janitsaren vertoonden hierbij enige gelijkenis met christelijke ridderordes als de Tempeliers. Net als de Tempeliers combineerden de janitsaren een militair bestaan met religieuze devotie. In ruil daarvoor kreeg de Bektashi-orde aanzien. 

In de negentiende eeuw ging het mis. Het Ottomaanse Rijk moderniseerde, en de janitsaren vonden dat moeilijk. Het korps werd steeds civieler ingericht en minder belangrijk voor de sultan. Door deze ontwikkelingen kwamen de janitsaren in 1826 in gewapende opstand. De Ottomanen sloegen deze opstand af, vermoordden duizenden janitsaren, en ontbonden het korps. De ontbinding van het janitsarenkorps betekende niet meteen het einde van de Bektashi-beweging, ook al deden de Ottomanen de orde ook in de ban. ‘De leer had zich inmiddels verspreid door de hele Balkan, waar de janitsaren al die tijd gelegerd waren,’ zegt Burger.  

Janitsaren
Zestiende-eeuwse afbeelding van de Janitsaren. Bron: Wikimedia/Lambert Wyts.

De Bektashi-orde was onder president Mustafa Kemal Atatürk niet welkom in Turkije. De president was namelijk een ingrijpende hervormer die Turkije seculariseerde. Uiteindelijk vestigde de orde zich in Albanië, maar ook daar kregen de Bektashi ervan langs. ‘Albanië werd onder de communist Enver Hoxha in 1967 de eerste officieel atheïstische staat van de wereld,’ zegt  journalist Pieter van Os, die in Albanië woonde. Dat leidde tot onderdrukking van en geweld tegen de religieuze orde. ‘Albanië was achteraf gezien een ongelukkige keuze,’ zegt Van Os, ‘omdat de vervolging in het communistische kluizenaarsstaatje bijzonder hard was.’

Kandidaat-lid van de EU 

Aan deze tegenslagen lijkt nu een einde te komen, want de Albanese premier Edi Rama heeft grootste plannen met de Bektashi-orde. Als het aan hem ligt, wordt het hoofdkwartier van de orde een microstaat. Maar hoe serieus hij is, blijft gissen. ‘Hij wil de EU laten zien dat Albanië geen streng moslimland is,’ vertelt Van Os. ‘De EU heeft Albanië toegelaten tot een nieuwe ronde van onderhandelingen. Mij lijken de plannen van Rama vooral een pr-stunt, bedoeld om te laten zien dat toetreding tot deze onderhandelingen meer dan terecht is, dan een serieuze poging om een microstaat te creëren.’

Berger is ook niet overtuigd. ‘Er heerst in Europa geen anti-Albanië-stemming omdat het land islamitisch is, zoals bij Turkije het geval is,’ zegt hij. ‘Als dat zo zou zijn, snap ik dat Albanië de Bektashi-orde gebruikt om te laten zien dat het land gematigd is. Maar om dan meteen aan een microstaat te beginnen, gaat wel ver.’ 

Nieuwste berichten

De Franse oproerpolitie grijpt in tijdens demonstraties op de Place de la Republique in Parijs, 17 oktober 2026.
De Franse oproerpolitie grijpt in tijdens demonstraties op de Place de la Republique in Parijs, 17 oktober 2026.
Artikel

Franse oproerpolitie pakt demonstranten aan zoals in de negentiende eeuw

Begin twintigste eeuw was Frankrijk het eerste land ter wereld dat een professionele oproerpolitie oprichtte. Ordehandhaving à la française was zelfs zo succesvol dat andere landen de Franse doctrine overnamen. Van die voorbeeldfunctie is weinig meer over. In de Noord-Franse stad Lens is het op maandag 5 oktober 2026 al vroeg in de morgen onrustig....

Lees meer
Dumitru en Florica Bagdasar met hun dochter Alexandra, circa 1939.
Dumitru en Florica Bagdasar met hun dochter Alexandra, circa 1939.
Artikel

De hersteller van de Roemeense volksgezondheid

Florica Bagdasar krijgt als minister de haast onmogelijke opdracht om na de Tweede Wereldoorlog de Roemeense gezondheidszorg uit de modder te trekken. Aan politieke gevoeligheden denkt ze niet, Bagdasar doet alles wat praktisch gezien nodig is. Het wordt haar niet in dank afgenomen. Florica Bagdasar heeft in 1946 net haar man begraven, als er wordt...

Lees meer
Fugger wil zijn geld terug
Fugger wil zijn geld terug
Recensie

Fugger wil zijn geld terug

De familie Fugger bouwde een netwerk op in heel Europa en financierde vorsten en pausen. Dat maakte ze ook kwetsbaar. Op 24 april 1523 schreef de Augsburgse bankier Jakob Fugger een brief aan Karel V, koning van Spanje, heer der Nederlanden en keizer van het Heilige Roomse Rijk der Duitse Natie. Aan het hof van...

Lees meer
In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt
In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt
Recensie

In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt

In films kan alles. In Spinoza discussieert de filosoof die religieuze waarheden in twijfel trok met kunstenaar Rembrandt van Rijn over het leven, de rede, God en religie. Dat de film historische fictie is, is geen bezwaar. Dat hij nogal schools uitpakt, is dat wel.  ‘Amsterdam 1656. Een machtige en rijke stad die zichzelf ziet...

Lees meer
Loginmenu afsluiten