Home Werkende vrouwen

Werkende vrouwen

Amanda Kluveld

Historicus

Gepubliceerd op: 17 maart 2004

Update 7 april 2020

Tot ver in de negentiende eeuw werden er nauwelijks afbeeldingen van werkende vrouwen gemaakt. Daar kwam verandering in met de opkomst van het realisme. De aanhangers van deze stroming in de beeldende kunst lieten zich inspireren door het gewone dagelijkse leven. Dat leven van alledag bleek ook door werkende vrouwen te worden bevolkt.


In dezelfde tijd dat de realistische schilderkunst een bloeiperiode doormaakte, waren fotografie en film sterk in opkomst. Ook fotografen, filmers en sommige opdrachtgevers - fabrikanten, de arbeidsinspectie en exponenten van de vrouwenbeweging - bleken belangstelling te hebben voor het afbeelden van werkende vrouwen, in het bijzonder fabrieksarbeidsters. Zij hadden daarbij meestal andere dan kunstzinnige bedoelingen.
In haar rijkgeïllustreerde en prachtig uitgegeven proefschrift Visuele strategieën. Foto's en films van fabrieksarbeidsters in Nederland 1890-1919 stelt Marga Altena de vraag waarom en op welke wijze de fabrieksarbeidsters werden gefilmd en gefotografeerd, en wat de motieven van de opdrachtgevers waren.
Haar antwoord luidt als volgt. Fabrikanten hadden baat bij de goedkope vrouwelijke arbeidskrachten en zagen daarom het liefst dat deze zo positief mogelijk werden afgebeeld. Zo moest een beperking van, of zelfs een verbod op, vrouwenarbeid worden voorkomen. Dat de fabrikanten hier bang voor waren, was niet zo vreemd. Tegen het einde van de negentiende eeuw werd vrouwenarbeid beschouwd als een van de oorzaken van de 'sociale kwestie'.
De arbeidsinspectie, een andere belangrijke opdrachtgever, had tot taak fabrieksarbeidsters te beschermen. Fabrieksziekten werden daarom nauwgezet vastgelegd.
De vrouwenbeweging stond ambivalenter tegenover fabrieksarbeid door vrouwen. Zij wilde de uitbuiting van vrouwen aan de kaak stellen, maar zag in fabrieksarbeid tegelijkertijd een mogelijkheid tot maatschappelijke emancipatie van vrouwen uit de middenklasse. Die konden mooi de functie van opzichter op zich nemen en op die manier de fabrieksarbeidsters tegen uitbuiting en onzedelijke toestanden beschermen.
Opmerkelijk is dat Altena deze conclusies al in de inleiding naar voren brengt. Dit maakt haar analyses erg voorspelbaar, maar het boek niet minder lezenswaardig.

Amanda Kluveld doceert cultuur- en maatschappijgeschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam en is columniste bij 'NRC-Handelsblad'.

Nieuwste berichten

Karl Lueger: de vader van het rechtse populisme
Karl Lueger: de vader van het rechtse populisme
Artikel

Karl Lueger: de vader van het rechtse populisme

Als campagnevoerder, redenaar en antisemiet wees Karl Lueger de weg aan Adolf Hitler, die in Mein Kampf zijn bewondering voor de Weense burgemeester beschreef. Maar er waren ook grote tegenstellingen. Hoewel ze elkaar nooit hebben ontmoet, zal de naam van dr. Karl Lueger altijd verbonden blijven met die van Adolf Hitler. Toen Hitler in september...

Lees meer
Chris Stoffer (SGP), Joost Eerdmans (JA21) en Henk Vermeer (BBB) staan de pers te woord, 30 oktober 2026.
Chris Stoffer (SGP), Joost Eerdmans (JA21) en Henk Vermeer (BBB) staan de pers te woord, 30 oktober 2026.
Interview

De Zuiderzee is nooit gedempt in de ogen van rechtse politici

De partijleiders van JA21, SGP en BBB hebben alle drie een connectie met het Veluwse Harderwijk en komen daar graag voor uit. Historicus Eva Vriend is niet verbaasd: ‘Rechtse partijen zien visserijplaatsen nog altijd als het echte Nederland.’ Joost Eerdmans (JA21), Chris Stoffer (SGP) en Henk Vermeer (BBB) kunnen het kabinet aan een meerderheid helpen...

Lees meer
Eustatius van Boulogne op het tapijt van Bayeux
Eustatius van Boulogne op het tapijt van Bayeux
Artikel

Gaf een koningsmoordenaar opdracht voor het Tapijt van Bayeux?

Op het Tapijt van Bayeux speelt graaf Eustatius van Boulogne een heldenrol. Maar volgens de kronieken was hij een lafaard – of erger. Liet hij het borduurwerk maken om zijn naam te zuiveren? In het British Museum wordt momenteel het Tapijt van Bayeux tentoongesteld. Het is een van de belangrijkste bronnen over de Slag bij...

Lees meer
Allegorie op de Pacificatie van Gent. De Nederlandse Leeuw bewaakt het toegangshek naar de Hollandse Tuin met de zeventien provincies. Spaanse soldaten hebben de tuin omsingeld. Naar ontwerp van Adriaen Pietersz van de Venne, circa 1624.
Allegorie op de Pacificatie van Gent. De Nederlandse Leeuw bewaakt het toegangshek naar de Hollandse Tuin met de zeventien provincies. Spaanse soldaten hebben de tuin omsingeld. Naar ontwerp van Adriaen Pietersz van de Venne, circa 1624.
Artikel

De Pacificatie van Gent was een verdeelde vrede

De Pacificatie van Gent wordt wel gezien als een eerste onafhankelijkheidsverklaring van de Nederlanden. Katholieken en protestanten, steden en adel verenigden zich om de muitende soldaten van het Habsburgse leger het land uit te krijgen. Maar waren de ondertekenaars wel zo eensgezind? Op 8 november 1576 schalden de trompetten over de Botermarkt in Gent. Een...

Lees meer
Loginmenu afsluiten