In 1809 verschijnen in New Yorkse kranten opvallende advertenties. De afzender is een hotelier die schrijft dat een van zijn gasten is verdwenen, een bekende historicus. Hij heeft – oh help – nog niet voor zijn kamer betaald. Mocht deze Diederich Knickerbocker zich niet snel melden, dan zal de hoteleigenaar een manuscript voor een boek dat op de kamer lag zelf publiceren en de royalty’s houden.
De advertenties waren nep, geplaatst door de echte schrijver, Washington Irving. Hij had Knickerbocker bedacht om het boek geloofwaardigheid en een reclamecampagne mee te geven. Het lukte: A History of New York: From the Beginning of the World to the End of the Dutch Dynasty is een bestseller, Irving wordt een ster. Niet het minst omdat het boek smeuïg is geschreven, het is minstens zoveel mythe als geschiedschrijving. Bronnen zijn parabels die rondzingen in de straten van de stad.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
De Amerikaans-Nederlandse vertaalster Elisabeth Paling Funk heeft het boek van Irving op de snijtafel gelegd en sectie gedaan. Hoe kwam Irving aan zijn verhalen? Hoeveel is waar? Wat waren zijn belangrijkste bronnen? Om te ontdekken dat het boek ondanks alles een hoog waarheidsgehalte heeft. Dronken bestuurders, kolonialen die hun broek niet dicht konden houden bij het zien van indiaanse vrouwen, veel smeuïge verhalen blijken bij nader inzien echt te zijn gebeurd. Wat Irving opschrijft als horen-van, valt ook na te lezen in de archieven.
Wat Paling Funk doet, is laten zien dat er iets moois zit in belachelijkheid. Want het Knickerbocker-boek is satire, vooral op de drang van jonge naties om zichzelf een geschiedenis aan te praten. Irving schrijft alsof New York een stad is die zijn adelbrieven moet halen met oude Nederlandse spookverhalen, kabbelende grachten en een paar vergeten families met namen die klinken als niesgeluiden. Ze laat zien dat Irving een man is die de geschiedenis niet bestudeert om ervan te leren, maar om er zichzelf een rol in toe te dichten.
Haar boek The Dutch World of Washington Irving is gedegen, mogelijk bijvangst van een academische these. Zo gedegen dat het de humor van Irving soms achter het behang plakt. Maar wie dat niet erg vindt, leert Irving goed kennen. De man overigens, die het sinterklaasfeest van de Nederlandstalige Amerikanen prachtig vond. Het inspireerde hem om Kerstmis te voorzien van een centrale figuur. Sinterklaas of, zoals hij hem noemde, Santa Claus.
The Dutch World of Washington Irving. Knickerbocker’s History of New York and the Hudson Valley Folktales
Elisabeth Paling Funk
306 p. Cornell University Press, € 55,95
Beeld: Washington Irving met vrienden. Schilderij door Christian Schussele, 1864.
