• Inloggen
  • Shop
  • Winkelmand
  • Log in

    Wachtwoord vergeten?

    Account aanmaken
    Historisch Nieuwsblad 10/2020

    Uit naam van de majesteit – Vilan van de Loo

    De echte van Heutsz

    Door: Rob Hartmans

    Vóór de oorlog gold hij als dapper en briljant militair, als efficiënt en krachtig bestuurder, als de man die orde op zaken stelde in ‘ons Indië’. Vanaf de jaren zestig stond hij te boek als botte houwdegen, de ‘slachter van Atjeh’ en een oorlogsmisdadiger die een van de bloedigste en zwartste bladzijden uit onze beschamende koloniale geschiedenis schreef. Volgens biografe Vilan van de Loo zeggen beide beelden vooral veel over hoe Nederland zichzelf wil zien. Vroeger als koloniale mogendheid, tegenwoordig als ‘verlichte’ natie. Ze stelt dat de ‘echte’ Van Heutsz hierdoor uit beeld is geraakt, en dat het dus de hoogste tijd werd dat deze ooit als nationale held vereerde militair eindelijk een behoorlijke biografie kreeg.

    Jo van Heutsz (1851-1924) was de zoon van een officier die wegens alcoholisme uit dienst werd ontslagen en later aan lagerwal raakte. Het leger was voor hem een van de weinige manieren om hogerop te komen, maar wegens de slechte reputatie van zijn vader kon dat het best in Nederlands-Indië. Daar betoonde Van Heutsz zich een dapper en initiatiefrijk officier, die niet te beroerd was om in het openbaar duidelijk te maken wat er niet deugde aan het militair en politiek beleid. Hij was een van de hoogst gedecoreerde militairen en werd in 1898 benoemd tot gouverneur van Atjeh, waar Nederland al bijna 25 jaar verwikkeld was in een even uitzichtloze als bloedige strijd met de opstandige bevolking. De successen die hij daar boekte leidden ertoe dat hij in 1904 werd benoemd tot gouverneur-generaal van Nederlands-Indië.

    Van de Loo nuanceert het beeld van de brute kolonisator en wijst ook op positieve kanten van Van Heutsz. Zo schafte hij enkele vernederende gebruiken af, benoemde hij een adellijke Indonesiër tot ambtenaar en was hij voor hoger onderwijs en beroepsperspectieven voor vrouwen – dit alles tot afgrijzen van het koloniale establishment. Van Heutsz was een modern man, die begreep dat niet alles bij het oude kon blijven en die doordrongen was van het meritocratisch ideaal, waarin capaciteiten belangrijker waren dan afkomst of anciënniteit.

    Wilt u meer geschiedenisverhalen lezen?

    Ontdek de duizenden verhalen die we voor onze abonnees beschikbaar stellen, lees de nieuwste artikelen uit Historisch Nieuwsblad en ontvang iedere week leestips van de redactie in uw mailbox. Met Historisch Nieuwsblad Online krijgt u altijd de juiste historische context om het nieuws van nu te begrijpen.
    Registreer nu en lees de eerste maand voor slechts 1 euro!

    Al abonnee? Log dan in en lees direct alle geschiedenisverhalen online. Heeft u nog geen account of is uw emailadres niet bij ons geregistreerd? Lees dan hier hoe u verder kunt lezen.

    Word lidInloggen