• Inloggen
  • Shop
  • Winkelmand
  • Log in

    Wachtwoord vergeten?

    Historisch Nieuwsblad 2/2018

    Simon Stevin en het absurde idee dat de aarde om de zon draait

    Door: Geertje Dekkers

    Wie rond 1600 wilde weten hoe de wereld in elkaar zat, greep naar de grote filosofen uit de Oudheid. Zij waren de onbetwiste autoriteiten. Maar een klein groepje eigenwijze denkers knaagde aan hun status en dat kwam hun op felle kritiek te staan. Simon Stevin was een van hen.

    Ooit, heel, heel lang geleden, wist de mens alles. Aarde, planeten en sterren waren in kaart gebracht. De kosmos was doorgrond. Maar toen, ergens in de Oudheid, zette het verval in. Wanneer het precies misging is onbekend, maar tegen de vierde eeuw voor Christus verkondigden geleerden allerlei onzin. Aldus de Vlaamse wiskundige, astronoom, ingenieur en docent Simon Stevin, rond 1600.

    Tekst loopt door onder de afbeelding.

    Stevin gelooft dat de zon in het midden van de kosmos staat. Voorstelling van Andreas Cellarius, 1660.

    In de vervlogen ‛wijzentijd’ hadden geleerden bijvoorbeeld geweten dat de aarde om de zon draaide. Maar in de vierde eeuw voor Christus beweerden Griekse filosofen dat het andersom was: dat de aarde onbeweeglijk stilstond in het midden van de kosmos, en dat zon, planeten en sterren daaromheen wentelden. Kolder, wist Stevin.
     

    Goede God, waartoe leidt die goddeloosheid?

    Het was een opmerkelijke gedachte voor iemand uit Stevins tijd. Want wie in de zestiende en zeventiende eeuw naar de universiteit ging, werd er volgegoten met klassieke ideeën van met name Plato en Aristoteles – filosofen uit de vierde eeuw voor Christus, precies de eeuw waarin volgens Stevin de wijsheid van vroeger was vervlogen. Plato en Aristoteles waren voor Stevins tijdgenoten dé intellectuele autoriteiten. Samen met de Bijbel vormden ze de basis van de kennis – bijvoorbeeld van het inzicht dat de aarde het onbeweeglijke middelpunt vormde van het heelal.

    Aan dat idee knaagde Stevin, in navolging van Nicolaas Copernicus. Deze Poolse wis- en sterrenkundige had kort voor zijn dood in 1543 een theorie ontvouwd over de ‛omwentelingen van de hemelbanen’, waarin de zon in het midden van de kosmos stond. Aarde, planeten en sterren draaiden eromheen. Stevin legde dat idee uit in een wis- en natuurkundig handboek dat de weerslag vormde van lessen aan een beroemde leerling, stadhouder Maurits van Oranje.
     

    Draaiende zon

    ‛Goede God, waartoe leidt die goddeloosheid?’ schreef tijdgenoot en vroom protestants geleerde Ubbo Emmius, toen hij over het boek hoorde. Het idee dat de aarde bewoog was absurd; het kon gewoon niet waar zijn, want dan stond de hele Heilige schrift vol onzin.

    Tekst loopt door onder de afbeelding.

    Copernicus (met baret) in een verhit debat met zijn tegenstanders, die geloven dat de aarde stilstaat. Schilderij door Niccolò Tornioli.

    In het Oude Testament wordt namelijk een wonder beschreven: toen Israëlieten bij Gibeon vochten tegen de legers van vijf koningen, kregen ze goddelijke hulp in de vorm van hagel, die het op hun vijanden gemunt had. En toen riep hun aanvoerder Jozua: ‛Zon, sta stil te Gibeon, en gij, maan, in het dal van Ajalon!’ En zie: ‛De zon stond stil, en de maan bleef staan, totdat zich het volk aan zijn vijanden gewroken had.’ Zo stond het in bijbelboek Jozua, dus moest het waar zijn. En als de zon ooit wonderbaarlijk had stilgestaan, dan moest hij normaal gesproken bewegen, rondom de aarde, zo redeneerde Emmius en bijna iedere geleerde uit zijn tijd. Bovendien werd ook elders in de Bijbel verwezen naar de draaiende zon, en dat idee was twee millennia lang nauwelijks betwist.
     

    Alle hemellichamen draaien elke 24 uur een rondje om de aarde

    Wilt u meer geschiedenisverhalen lezen?

    Ontdek de duizenden verhalen die we voor onze abonnees beschikbaar stellen, lees de nieuwste artikelen uit Historisch Nieuwsblad en ontvang iedere week leestips van de redactie in uw mailbox. Met Historisch Nieuwsblad Online krijgt u altijd de juiste historische context om het nieuws van nu te begrijpen.
    Registreer nu en lees de eerste maand voor slechts 1 euro!

    Al abonnee? Log dan in en lees direct alle geschiedenisverhalen online. Heeft u nog geen account of is uw emailadres niet bij ons geregistreerd? Lees dan hier hoe u verder kunt lezen.

    Word lidInloggen