Historisch Nieuwsblad 2 - 2026
Twee achttiende-eeuwse olifanten maakten een bijzondere wereldreis
In de achttiende eeuw werden twee jonge olifanten op Ceylon gevangengenomen en door een oorlogseskader naar Nederland gebracht als geschenk voor stadhouder Willem V. Twaalf jaar lang leefden deze Hans en Parkie in de menagerie van Paleis Het Loo, tot ze na de Franse inval naar Parijs werden vervoerd en in de Jardin des Plantes terechtkwamen. In Hans en Parkie, twee olifanten op...
Jaap Gravenberch: een Surinamer in koloniale dienst
Jaap Gravenberch werd geboren in Suriname in een nieuwe tijd. Terwijl zijn opa Adolf zich moest ontworstelen aan de slavernij, kon Jaap zijn eigen levenspad kiezen. Paul van der Heijden beschrijft hun levens gedetailleerd, maar weinig meeslepend. Adolf Gravenberch werd waarschijnlijk op 1 februari 1811 geboren op suikerplantage Nieuw Clarenbeek in Suriname. De jongen met Nigeriaanse voorouders heette ‘Winst’, scherper kon zijn positie als slaaf niet worden weergegeven. Winst kreeg een positie als ‘dresneger’, medisch verzorger. In 1842 kocht zijn...
Nieuw boek plaatst de Joodse opstand in geopolitieke context
De Amerikaanse historicus Barry Strauss biedt een nieuwe kijk op de grote Joodse opstand tegen de Romeinen. Hij vergelijkt geschreven bronnen met archeologisch materiaal en komt tot nieuwe conclusies. De grote Joodse opstand van 66-73 is vooral bekend dankzij Flavius Josephus’ klassieker De Joodse Oorlog. Toch was dit niet de eerste opstand tegen Rome, en evenmin de laatste....
Ayn Rand pleitte voor grenzeloos egoïsme. Ze werd de favoriete auteur van Trump
Donald Trump, Elon Musk en de tech-miljardairs in Silicon Valley, hebben bewondering voor het werk van schrijfster Ayn Rand. Ze pleitte voor het compromisloos najagen van het eigenbelang en schiep daarmee een filosofisch kader voor de MAGA-cultuur. Al zou ze waarschijnlijk gruwen van deze beweging. Op 19 februari 1926 stapte de 21-jarige Joods-Russische Alisa Rosenbaum...
Na zijn strijd in Amerika raakte Markies de Lafayette opnieuw betrokken bij een revolutie
Markies de Lafayette was betrokken bij twee revoluties: de Amerikaanse en de Franse. Hij werd gedreven door een sterk rechtvaardigheidsgevoel. Al speelde zijn zucht naar avontuur ook een rol. Wat bezielde een 19-jarige Franse edelman in 1777 om zich aan te sluiten bij het rebellenleger van George Washington en zijn onafhankelijkheidsstrijd tegen het Britse moederland? Het besluit van Gilbert du Motier, markies de Lafayette, was tegen het zere been van zijn schoonvader, de...
Prachtige ode aan Jac. Thijsse en het Nederlandse landschap
Helder en scherp schreef onderwijzer Jac. P. Thijsse over het Nederlandse landschap. Met zijn columns en populaire Verkade-albums bracht hij vele Nederlanders een grote liefde voor de natuur bij. Dik van der Meulen schreef een prachtige biografie over hem – en doet stilistisch niet onder voor de man die hij bewondert. ‘De Thorbecke van het landschap,’ zo karakteriseert Dik van der Meulen de...
Andries Sternheim was niet intellectueel genoeg
De Nederlander Andries Sternheim werkte jaren voor de Frankfurter Schule, maar hoorde er nooit helemaal bij. Dat kostte hem zelfs zijn leven. In de ideeëngeschiedenis van de twintigste eeuw neemt de zogenoemde Frankfurter Schule nog altijd een belangrijke plaats in. De denkers die verbonden waren aan het Institut für Sozialforschung, dat in 1924 in Frankfurt was opgericht, trachtten het gedachtegoed van Marx en Freud te combineren. Ze deden sociaal-economisch én...
Mediatycoon Münzenberg nam het op tegen Hitler en Stalin
De Duitser Wilhelm Münzenberg schopte het van straatarme schoolverlater tot succesvol mediamagnaat. Hij gebruikte zijn invloed om zowel de nazi’s als de sovjets dwars te zitten. Maar wie doodden hem uiteindelijk? Of deed hij dat toch zelf? Op 17 oktober 1940 deden twee jagers een gruwelijke ontdekking in het onherbergzame woud van Le Cougnet, 50...
Philip Dröge: ‘Het leven is niets meer dan een diashow’
Dit jaar ben ik naar vijf uitvaarten geweest. Vijf keer naar dat kleine, ongemakkelijke toneelstuk waarin we het leven dat net voorbij is, projecteren op een scherm. De oudste foto’s zijn verbijsterend scherp. Zwart-wit, professioneel, met de ernst van toen. Kinderen met strakke gezichtjes, jongeren met glimlachen die de toekomst beloven, meisjes in stijve jurken,...
Land van Johan is een film vol clichés over de jaren zestig en zeventig
De Amsterdamse filmmaker Eddy Terstall profileert zich al decennia als een vrijzinnige filmmaker die pleit voor individuele vrijheid. In zijn ambitieuze film Land van Johan schetst hij de veranderingen in Nederland tussen 1966 en 1980. Helaas doet hij weinig meer dan jarenzestig- en -zeventigclichés afvinken. De jaren zestig en zeventig waren toch die opwindende decennia waarin Nederland dankzij strijdlustige babyboomers van een preuts en bekrompen land...
Nederlandse kunstenaars verzetten zich tegen het fascisme
De opkomst van de nazi’s in de jaren dertig schokte Nederlandse kunstenaars. Om zich uit te spreken tegen het fascisme organiseerden ze een internationale tentoonstelling. Prompt tekenden de Duitse autoriteiten protest aan. Staan kunst en politiek los van elkaar of juist niet? Mogen of moeten culturele instellingen zich uitspreken over oorlog en geweld? Sinds de Russische inval in...
Magische fonteinen en de Steen der Wijzen: de zoektocht naar eeuwige jeugd
Wat was het geheim van hoogbejaarden, zo vroegen vroegmoderne mensen zich af. Beschikten die over de Steen der Wijzen of hadden ze gedronken uit de Fontein van de Eeuwige Jeugd? En mocht dat eigenlijk wel? In 1601 stierf Zeger van Male op 97-jarige leeftijd in Brugge. Tijdens zijn lange leven, dat vrijwel de gehele zestiende eeuw omspande, was hij achtereenvolgens wever, textielhandelaar, en bestuurder van verschillende Brugse scholen....
Rotterdamse weesmeisjes moesten met kolonisten in Afrika trouwen
In 1688 kwamen acht Rotterdamse weesmeisjes aan in zuidelijk Afrika. Ze waren bedoeld als bruiden voor de kolonisten, die naar vrouwen snakten. De meisjes wachtte een zwaar leven, al wisten sommigen het in de nieuwe samenleving ver te schoppen. ‘We hebben vrouwen nodig!’ schreef Jan van Riebeeck aan de Heren Zeventien, het centrale bestuur van...
‘Bij de E zat een brief van Einstein – het was alsof de tijd stilstond’
Anne Kox stuitte op het archief van Nobelprijswinnaar Pieter Zeeman. ‘Ik was zo opgewonden, ik kon amper uit mijn woorden komen.’ Kent u de historische sensatie, zoals door Johan Huizinga omschreven? ‘Jazeker. Zo’n sensatie ligt ten grondslag aan de biografie van de natuurkundige Pieter Zeeman, die ik schreef samen met mijn echtgenote Henriëtte Schatz. Het...
Minister van Oorlog wilde investeren in het leger, maar liet zich piepelen
CHU-minister van Oorlog Wim Schokking wilde in 1950 meer investeren in de krijgsmacht, zoals de legerleiding had voorgesteld. Maar zijn sociaal-democratische collega’s vonden dat zonde van het geld. Zo raakte Schokking vermalen tussen tegengestelde opvattingen en belangen. Op 12 oktober 1950 viel het doek voor minister Wim Schokking (CHU). Zijn vertrek hing al weken boven...
Film over het megalomane bouwproject van Mitterrand
In Nederland onvoorstelbaar, maar niet in Frankrijk: politici die eeuwig willen voortleven in door hen geëntameerde spectaculaire gebouwen. Toch keken de Fransen ervan op toen president François Mitterrand begin jaren tachtig maar liefst Grands Projets aankondigde. Een ervan was een nieuw monument in het zakendistrict La Défense, dat in 1989 de viering van tweehonderd jaar Franse Revolutie glans moest geven. Een internationale ontwerpwedstrijd leverde ruim vierhonderd voorstellen op. Waaronder dat van een onbekende...
Oekraïense historicus: ‘Nucleaire blufpoker leidt tot ongelukken’
In zijn boek Het atoomtijdperk pleit de Oekraïense historicus Serhii Plokhy voor herstel van ‘het angstevenwicht’. Volgens hem leidde het concept van gegarandeerde wederzijdse vernietiging decennialang tot een balans tussen de grootmachten. En die vrees moet terug, want ‘het ontbreken van een angstevenwicht moedigt agressie aan’. In 1986, toen de reactor van de kerncentrale van...
‘Ard en Keessie’ schaatsten voor een paar tientjes
Ard Schenk en Kees Verkerk verdienden nauwelijks iets aan hun schaatssuccessen. Daarom richtten ze als eersten een professionele schaatsploeg op. Het werd een debacle. In de winter vinden vrijwel elke week wel ergens schaatswedstrijden plaats. Voor nationale, Europese en wereldkampioenschappen of de Olympische Spelen. Namens Nederland dingen vijf professionele teams mee om de prijzen. Dat die alleen kunnen bestaan dankzij commerciële steun lijkt vanzelfsprekend, maar...
Brabant liet verhongerende plattelanders in de steek
Toen de provincie Brabant in de Zuidelijke Nederlanden in 1740-1741 werd getroffen door hongersnood, deden de autoriteiten niets om de arme plattelandsbevolking te helpen. Uit een artikel van historicus Seb Verlinden in het Tijdschrift voor Economische en Sociale Geschiedenis rijst het beeld op van een bestuurlijke elite die alleen oog had voor zijn eigen belangen. De crisis werd veroorzaakt...
Trump maakt de wereld een grotere jungle dan in de negentiende eeuw, zegt Beatrice de Graaf
Inmiddels heeft zelfs de grootste wegkijker door dat Donald Trump en zijn krijgers het menen met hun omverwerping van de internationale rechtsorde en hun herstel van onbeschaamde Amerikaanse machtspolitiek. En dat ook zijn verwijzingen naar de negentiende-eeuwse Monroe-doctrine en het Amerikaanse exceptionalisme letterlijk moeten worden genomen. ‘Het westerse halfrond is van ons,’ aldus Trumps ministerie...
Uw maandelijkse portie geschiedenis
Maandelijks de beste historische artikelen. Bestel nu Historisch Nieuwsblad met korting!