Home Kleurloos, sluw en intimiderend

Kleurloos, sluw en intimiderend

  • Gepubliceerd op: 23 juni 2004
  • Laatste update 02 mei 2023
  • Auteur:
    Remco Raben
  • 4 minuten leestijd

Soeharto stond meer dan dertig jaar aan het hoofd van het grootste land van Zuidoost-Azië en is daarmee een van de belangrijkste figuren uit de recente Aziatische geschiedenis. Onder zijn bewind ontsteeg Indonesië de wurggreep van politieke chaos en economische malaise. Soeharto was kleurloos en ondoorgrondelijk, maar ook sluw en intimiderend – eigenschappen die de sleutels vormden tot zijn succes. In deze eerste grote biografie van de Indonesische leider maakt de Australische historicus Rob Elson duidelijk hoe de Javaanse boerenzoon opereerde: afwachtend, berekenend, en nooit te nadrukkelijk partij kiezend.

 

Neem de gebeurtenissen rond de coup van begin oktober 1965, toen hij plotseling op het politieke toneel verscheen. Elson geeft een knappe analyse van de reactie van Soeharto, de enige legerleider die niet door de opstandelingen was opgepakt en vermoord – juist omdat hij zich altijd afzijdig had gehouden van politieke stellingnames. Niet een vooropgezet plan maar een geleidelijke opmars in krabbengang bracht Soeharto aan de macht. Het duurde nog anderhalf jaar voordat hij president Soekarno van zijn laatste bevoegdheden had ontdaan.

Hoe anders was Soeharto dan zijn voorganger. Niets had hij van de flamboyante levensstijl, de flair en de demagogie van Soekarno. Hij was wars van politieke risico’s, geen rokkenjager, sprak zijn talen slecht, en had niets met het gegoochel met ideologieën van zijn voorganger. Hij had het grootste deel van zijn leven in het leger doorgebracht, wat zijn wereldbeeld sterk bepaalde. Soeharto zag het leger als de hoeder van de natie.

Het Indonesische volk was als een kind, dat onder strikte leiding aan zijn ontwikkeling moest werken. Hiermee verschilde Soeharto’s maatschappijopvatting niet veel van die van het laat-koloniale regime: betuttelend, technocratisch, wantrouwig jegens democratie en meedogenloos jegens oproerkraaiers. Honderdduizenden – communisten, studenten en dissidenten – vonden onder zijn gezag de dood.

Als Soeharto al een ideologisch standpunt had, was het zijn intense afkeer van het communisme en de democratische experimenten uit de jaren vijftig. Sociale rust en economische ontwikkeling waren de deviezen van de Nieuwe Orde, zoals Soeharto zijn bewind noemde. Het politieke leven werd stilgelegd. De deken ging over Indonesië, warm maar verstikkend.

Soeharto’s sfinxachtige verschijning en het ontbreken van anekdotes maken zijn leven een nachtmerrie voor een biograaf, die afhankelijk is van privé-ontboezemingen en intellectuele nalatenschappen om het skelet van de politieke man vlees en hersens te geven. Soeharto is hierin weinig vrijgevig: hij was een familieman die weinig las en schreef. Elson moest leunen op publieke geschriften en interviews met mannen die tot voorbij hun middel in de Nieuwe Orde hadden gestaan. Zijn biografie is in anekdotisch opzicht dan ook vlak.

Radicaal nieuwe inzichten over Soeharto’s leven krijgen we niet. Toch is Elsons boek door zijn precisie en voorzichtigheid erg opwindend. Elson portretteert niet alleen de man, maar ook een tijdperk. Op bijna onnadrukkelijke wijze geeft hij de Soeharto-jaren terug aan de geschiedenis. Dat mag vreemd klinken, maar de Nieuwe Orde wordt vaak beschouwd als een periode waarin de geschiedenis ten einde was gekomen. Politieke tegenstellingen werden onderdrukt en de democratie raakte uitgehold. Maar in veel opzichten was het Indonesië van de jaren negentig een totaal ander land dan dertig jaar eerder.

Het waren deze immense veranderingen die Soeharto ten val brachten. De groeiende welvaart creëerde verwachtingen onder de intelligentsia en de middenklasse; de relatie tussen Soeharto en het leger verslechterde aanzienlijk; de verrijking van Soeharto’s kinderen en cronies reikte naar ongekende hoogten; en het einde van de Koude Oorlog stimuleerde de roep om democratisering. Ten slotte stelde de economische crisis van eind 1997 Soeharto voor de eerste maal in zijn carrière voor een probleem waarop hij geen antwoord had.

De gevolgen van Soeharto’s regime voor Indonesië zijn immens. Hij heeft het land in volslagen ideologische ontreddering achtergelaten; een democratisch vacuüm waarin figuren uit de Soeharto-tijd nog steeds de dienst uitmaken. Het recente verkiezingssucces van Soeharto’s regeringspartij Golkar maakt duidelijk dat zijn schaduw lang zal zijn. 

Remco Raben is werkzaam bij het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie. 

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Historischnieuwsblad.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste historische verhalen door toonaangevende historici. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand, de eerste maand €1,99. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Nieuwste berichten

Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Artikel

Dissident ging liever naar het strafkamp dan op de vlucht

Net als Aleksej Navalny besloot de Duitse dissident Carl von Ossietzky zijn land niet te ontvluchten toen hij gevaar liep. Hij wist dat hij bovenaan de zwarte lijst van de nazi’s stond, maar bleef toch in Berlijn toen Hitler in 1933 de macht greep. ‘De opposant die over de grens vlucht, werpt al snel holle frasen zijn land in,’ meende hij. Die moed bekocht hij met de dood in een concentratiekamp.

Lees meer
Waffen SS'ers in Vught
Waffen SS'ers in Vught
Interview

‘Waffen-SS’ers dachten dat het verleden niet lang aan hen zou kleven’

Hoewel ze geen paspoort meer hebben, blijven veel Syriëgangers toch in Nederland. Ook in 1945 verloren mannen die zich bij de Duitsers hadden aangesloten hun Nederlanderschap. Maar de omgang met deze Waffen-SS’ers en de Syriëgangers verschilt volgens historicus Peter Romijn. ‘De huidige wetgeving draait om uitstoting, maar na de Tweede Wereldoorlog was ook sprake van re-integratie.’

Lees meer
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Artikel

Een presidentskandidaat dump je niet zomaar

Terwijl Donald Trump en Joe Biden zich opmaken voor de verkiezingsstrijd, gaan er bij hun partijen stemmen op om alsnog voor een andere presidentskandidaat te kiezen. Maar het verleden leert dat het lastig is om een leidende kandidaat opzij te zetten.

Lees meer
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Artikel

De populistische Gracchen beloofden gouden bergen

Populistische politici zijn van alle tijden. Na een mislukte carrière zag de Romein Tiberius Gracchus nog maar één uitweg: hij werd een volkstribuun die het volk beloofde wat het wilde horen. Of zijn plannen uitvoerbaar waren, deed er niet toe. Het ging hem om de macht. En dat gold ook voor zijn broer en opvolger Gaius.

Lees meer