• Inloggen
  • Shop
  • Winkelmand
  • Log in

    Wachtwoord vergeten?

    Historisch Nieuwsblad 7/2006

    Hongaarse vluchtelingen in Nederland

    Zuinige opvang

    Door: Menno Bos
    Sovjet-tanks maakten op 4 november 1956 een bloedig einde aan de Hongaarse opstand. Tienduizenden Hongaren vluchtten naar het buitenland. Nederland opende zijn grenzen - voor een zeer select aantal vluchtelingen. Helpen wilden we wel, maar de schatkist bleef dicht.   Otto Gyula Tánczos uit Hongarije was 24 jaar toen hij op 25 november 1956 via Oostenrijk naar Nederland vluchtte. Hij was lid van de Nemzetór, een gewapende politiemacht die was ingesteld onder het kortdurende hervormingsgezinde regime van Imre Nagy (23 oktober - 4 november 1956).

    Geïnspireerd door de anti-Stalin-rede van Russische partijleider Nikita Chroesjtsjov had Nagy een democratische regering opgezet die een van Moskou onafhankelijke politieke koers wilde gaan volgen. Toen János Kádár begin november, met steun van Moskou, de macht greep en de hervormingen terugdraaide, vreesden vele voor hun vrijheid vechtende Hongaren de represailles van het nieuwe orthodox-communistische regime en vluchtten naar het Westen. Zo ook Gyula Tánczos.

    In het Oostenrijkse vluchtelingenkamp Kaisersteinbruch kwam hij al snel in aanraking met de Nederlandse delegatie. 'Het kostte me bijzonder weinig moeite om naar Nederland te komen,' vertelt de nu 74-jarige Tánczos. 'Er kwam een Nederlandse afgevaardigde het kamp binnen die riep: "Wie wil er naar Nederland?"
     

    Er kwam een Nederlandse afgevaardigde binnen die riep: "Wie wil er naar Nederland?"

    Van doorslaggevend belang was dat ik in Nederland een beurs kon krijgen om mijn opleiding af te maken. Een bijkomend voordeel was dat mijn zus in Enschede woonde. Zij was in 1947 als begeleidster van een van de Hongaarse kindertransporten, een initiatief van het Rode Kruis om kinderen uit arme Oost-Europese landen gedurende een halfjaar in ons land te laten aansterken, naar Nederland gekomen en was nooit meer teruggekeerd.'

    De reactie van de Nederlandse bevolking op de Sovjet-invasie in Hongarije was volgens De Telegraaf 'ongewoon heftig'. Men was geschokt, verontwaardigd en vooral woedend. Ook de regering en de pers veroordeelden in krachtige bewoordingen het neerslaan van de Hongaarse Opstand door Sovjet-tanks. De nog verse herinneringen aan de Tweede Wereldoorlog kwamen daardoor in Nederland in alle hevigheid bovendrijven. De verontwaardiging, woede en verdriet voor de Hongaarse slachtoffers vermengden zich met het oorlogstrauma van Nederland. 'Herinnert u zich nog de oorlogsdagen?' sprak dominee Tuski op zondag 4 november 1956 op de radio. 'Herinnert u zich nog de concentratiekampen?'
     

    De verontwaardiging, woede en verdriet voor de Hongaarse slachtoffers vermengden zich met het oorlogstrauma van Nederland

    Op zondag 4 en maandag 5 november ontstonden overal in ons land protestbijeenkomsten. Op de Dam in Amsterdam, Het Plein in Den Haag, de Jaarbeurshallen in Utrecht en het Rotterdamse Ahoy' stroomden duizenden mensen samen. Felle toespraken werden afgewisseld door oproepen om de voor hun vrijheid vechtende Hongaren te steunen. Ook ontstonden er rellen, die zich richtten op de Communistische Partij Nederland (CPN) en de Russische vertegenwoordiging in ons land.

    Bij vestigingen van het met de CPN verbonden dagblad De Waarheid, communistische boekhandels en filialen van de Eenheids Vakcentrale (EVC) werden door omstanders met stenen de ruiten ingegooid. In Amsterdam had een politiekordon er grote moeite mee het CPN-hoofdkwartier in het Felix Meritis-gebouw aan de Keizersgracht tegen een woedende menigte te beschermen. 'Moordenaars!' schreeuwden withete omstanders, die het gebouw tevens via de achterkant trachtten binnen te dringen. In Den Haag moest de politie rake klappen uitdelen en zelfs enkele schoten in de lucht lossen om de menigte op veilige afstand van de Russische ambassade te houden. Ook andere grote steden kenden dit soort anticommunistische opstootjes.

    De 80-jarige Miklós Tóth, in 1957 een van de oprichters van de Hongaarse Federatie Nederland, kan zich de gewelddadigheden tegen communistische instellingen nog goed herinneren. 'De Nederlanders voelden zich bedrogen,' legt hij uit. 'Tijdens de Tweede Wereldoorlog vochten Nederlandse communisten mee aan de goede kant. Nu schaarden ze zich echter achter de vijand, die zich niet minder bloeddorstig toonde dan de nazi's. Dat was voor veel Nederlanders een grote schok.' 
     

    Verzuilde steun

    Tánczos kwam met het vierde en laatste transport, midden december 1956, naar ons land. De Nederlandse Spoorwegen stuurden speciale treinen naar Oostenrijk om de vluchtelingen op te halen. Die treinreis staat Tánczos nog altijd helder voor ogen. 'Op 13 december vertrok ik met de trein naar Nederland. Daar aangekomen maakte ik voor het eerst kennis met de Hollandse keuken: tomatensoep, aardappelen, spinazie en een gehaktbal. Op dat moment realiseerde ik me pas echt dat mijn leven drastisch zou gaan veranderen.'

    Vooral de ontvangst in Venlo maakte op hem een diepe indruk. 'Er stonden honderden mensen op het station. Een fanfare speelde het Hongaarse volkslied en we kregen chocolade en sigaretten toegestopt. Uitstappen mochten we niet. Vervolgens gingen we verder naar het station Utrecht, waar wederom honderden mensen langs de kant van de weg richting de Jaarbeurshallen stonden te juichen. We waren verbaasd en ontroerd vanwege de hartelijke ontvangst. Dit hadden we nooit verwacht.' 
     

    De opvang van de vluchtelingen in Nederland was erg goed geregeld. 

    Wilt u meer geschiedenisverhalen lezen?

    Ontdek de duizenden verhalen die we voor onze abonnees beschikbaar stellen, lees de nieuwste artikelen uit Historisch Nieuwsblad en ontvang iedere week leestips van de redactie in uw mailbox. Met Historisch Nieuwsblad Online krijgt u altijd de juiste historische context om het nieuws van nu te begrijpen.
    Registreer nu en lees de eerste maand voor slechts 1 euro!

    Al abonnee? Log dan in en lees direct alle geschiedenisverhalen online. Heeft u nog geen account of is uw emailadres niet bij ons geregistreerd? Lees dan hier hoe u verder kunt lezen.

    Word lidInloggen