• Inloggen
  • Shop
  • Winkelmand
  • Log in

    Wachtwoord vergeten?

    Historisch Nieuwsblad 3/2006

    Het rampjaar 1672

    Op alles leek het woord ‘verraad’ van toepassing

    Door: Luc Panhuysen
    De wraaklust van Zonnekoning Lodewijk XIV bracht de Republiek in het rampjaar 1672 aan de rand van de afgrond. De verdediging stelde weinig voor en bovendien was het land intern hopeloos verdeeld. Pas toen Willem III tot stadhouder werd benoemd, keerde het tij. Op 23 maart 1672 werd in het Kanaal een Nederlandse handelsvloot aangehouden door een klein eskader Engelse oorlogsbodems. De Smyrnavloot bestond uit zeventig schepen, grotendeels tot aan het opperdek gevuld met zijde, specerijen en andere kostbare handelswaar. Officieel waren Engelsen en Nederlanders vrienden, zelfs verbondspartners. Maar de Hollanders waren gewaarschuwd, hun kanonnen waren geladen. Toen ze respectvol hun vlag lieten zakken, kregen ze van de Engelsen de volle laag. Veel kruit werd die dag verschoten, veel doden vielen aan beide zijden, maar de Engelsen kregen niet meer dan drie schepen te pakken. 
     

    In Nederland werd het vooral bekend als het 'rampjaar'

    Het rampjaar

    Met deze schermutseling begon het conflict dat in Engeland de Derde Nederlandse Oorlog wordt genoemd, en in Frankrijk la guerre de Hollande. In Nederland werd het vooral bekend als het 'rampjaar'. De Republiek had een sterke vloot, maar een zwak leger. In deze tijd was haar rijkdom vermaard, maar achteraf was het verstandig geweest als ze haar geld niet in mooie grachtenpanden, maar in de landmacht had gestoken. 

    Het welvaartspeil was hier hoger dan waar ook, het inkomen per hoofd van de bevolking eveneens. De Republiek was omringd door landen die groter en machtiger, maar veel minder welvarend waren. Het landje stond als een vetgemeste kabouter ingeklemd tussen de uitgehongerde reuzen Engeland en Frankrijk. Engeland had zich al tweemaal eerder op die kabouter gestort, en had dat de laatste keer met een vernederende vrede moeten bekopen. Toch kreeg men in Londen maar geen ontzag voor de Hollanders. Het veel grotere Frankrijk zag daar al helemaal geen reden toe. 
     

    Het waren de Fransen die de mokerslag toedienden

    Het grootste gevaar tijdens het rampjaar kwam niet van de Engelsen: de lotgevallen van de Smyrnavloot waren representatief voor het maritieme verloop van de oorlog. Het waren de Fransen die de mokerslag toedienden, onder leiding van Lodewijk XIV. 
     

    De aanleiding

    Wat had de Republiek gedaan om zich de woede van de machtigste koning ter wereld op de hals te halen? De belangrijkste oorzaken moeten worden gezocht in de tomeloze ambities van Lodewijk XIV en bij de politiek van de raadpensionaris van Holland, Johan de Witt. De aanleiding vond plaats vier jaar voor het rampjaar. 

    Lodewijk had een grandioos programma in zijn hoofd, dat hem tot de oogverblindende bron van majesteit in heel Europa moest maken. Zijn bestemming in het leven was met één woord samen te vatten: gloire - glorie. Zijn daden waren bedoeld om zowel tijdgenoten als toekomstige generaties te verbluffen. Daarom liet hij ze vastleggen en verheerlijken door schilders, graveurs, dichters en schrijvers. 
     

    Zijn daden waren bedoeld om zowel tijdgenoten als toekomstige generaties te verbluffen

    Wilt u meer geschiedenisverhalen lezen?

    Ontdek de duizenden verhalen die we voor onze abonnees beschikbaar stellen, lees de nieuwste artikelen uit Historisch Nieuwsblad en ontvang iedere week leestips van de redactie in uw mailbox. Met Historisch Nieuwsblad Online krijgt u altijd de juiste historische context om het nieuws van nu te begrijpen.
    Registreer nu en lees de eerste maand voor slechts 1 euro!

    Al abonnee? Log dan in en lees direct alle geschiedenisverhalen online. Heeft u nog geen account of is uw emailadres niet bij ons geregistreerd? Lees dan hier hoe u verder kunt lezen.

    Word lidInloggen