Home Hegemoniale macht

Hegemoniale macht

De Amerikaanse strafexpeditie tegen Irak, ondernomen zonder goedkeuring van de Veiligheidsraad, heeft wereldwijde verontwaardiging veroorzaakt. Volgens velen ondermijnt het optreden van de huidige Amerikaanse regering de internationale rechtsorde die sinds de Tweede Wereldoorlog met zoveel moeite is opgebouwd, nota bene met actieve medewerking van de Verenigde Staten.

Maarten van Rossem

Historicus en Amerikadeskundige

Gepubliceerd op: 24 april 2003

Update 2 mei 2023

Juist de Verenigde Staten, die het initiatief namen voor zowel de Volkenbond als de Verenigde Naties, zouden moeten beseffen dat een betere wereld slechts tot stand kan komen door verdere intensivering van de internationale samenwerking. Hoe achtenswaardig deze verontwaardiging over het Amerikaanse unilateralisme ook moge zijn, gezien vanuit een wat ruimer historisch perspectief zou het ronduit verbazingwekkend zijn als de Verenigde Staten hun enorme macht niet zouden gebruiken om de wereld naar eigen inzicht in te richten.

John J. Mearsheimer stelt in The tragedy of great power politics dat alle grote mogendheden streven naar maximalisering van hun macht. Hoe meer macht, hoe groter de veiligheid van een mogendheid. Dat komt doordat het internationale statensysteem geen centrale autoriteit kent en staten nooit zeker kunnen zijn van de intenties van andere staten. Alle staten zijn uiteindelijk kwetsbaar en alleen. De meest ideale situatie voor een grote mogendheid is de hegemonie in het internationale systeem. De hegemoniale mogendheid heeft zo veel macht dat geen enkele andere mogendheid er een oorlog tegen kan voeren met een redelijke kans op succes.

Sedert het eind van de Koude Oorlog zijn de Verenigde Staten de hegemoniale mogendheid. Hun grootste zorg is vanzelfsprekend dat zo lang mogelijk te blijven. Al direct na de implosie van de Sovjet-Unie hebben de Amerikanen daarom besloten hun buitenlandse politiek er primair op te richten de opkomst van mogelijke concurrenten te blokkeren. Hoewel het internationale terrorisme en de zogenoemde boevenstaten geen wezenlijke bedreiging vormen voor de hegemoniale positie van de Verenigde Staten, kunnen zij wel veel irritante narigheid veroorzaken. Aangezien de Verenigde Staten sinds het wegvallen van de Sovjet-Unie als blokkerende macht veel meer speelruimte hebben in het internationale systeem, interveniëren zij frequenter tegen allerlei plaatselijke onruststokers dan tijdens de Koude Oorlog. Deze onruststokers zijn geen partij voor de Verenigde Staten, die bij deze interventies dan ook geen enkel risico lopen. We zouden het Amerikaanse optreden tegen landen als Irak, Servië, Afghanistan of Somalië daarom het beste kunnen zien als een moderne vorm van gunboat diplomacy.

Omdat de Amerikanen het vanouds prettig vinden hun buitenlandse politiek te hullen in een moralistische jas, worden ook nu de machtspolitieke preoccupaties van de hegemoniale macht verpakt in fraaie retoriek over bevrijding en democratisering. Het gevaar dat de hegemoniale mogendheid haast onvermijdelijk bedreigt, is dat de andere landen hun krachten zullen bundelen om de buitensporige macht van de mogendheid teniet te doen. Hoe weinig diplomatiek de Amerikanen ook tewerk gaan, zo’n antihegemoniale coalitie lijkt voorlopig niet veel kans van slagen te hebben. Het zal nog wel enkele decennia duren voordat bijvoorbeeld China de Verenigde Staten concurrentie aan kan doen. Tegen die tijd is schrijver dezes gelukkig dood.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Begrijp het heden, begin bij het verleden: met HN Actueel lees je historische achtergronden bij het nieuws van nu. Je leest al voor €4,99 per maand.

Nieuwste berichten

Péter Magyar bezoekt de archieven, 4 november 2026.
Péter Magyar bezoekt de archieven, 4 november 2026.
Nieuws

Hongaarse heksenjacht dreigt na openbaarmaking informantenarchief

De Hongaarse regering maakt tienduizenden documenten uit de archieven van de communistische geheime politie openbaar. Daarmee komt de nieuwe minister-president Péter Magyar een verkiezingsbelofte na, maar bij veel Hongaren leidt het tot onrust. Sommigen troffen tot hun schrik de namen van hun familieleden aan. Maar wat betekent het precies als een naam uit de lijst...

Lees meer
Groot NEderland
Groot NEderland
Nieuws

Groot-Nederlandse gedachte veranderde van romantisch ideaal in extreem-rechts hondenfluitje

Nederland en Vlaanderen in één staat: wat ooit begon als gedachte-experiment onder Nederlandse en Vlaamse studenten zou in de twintigste eeuw verworden tot extreem-rechts idee over een zuivere Nederlandse gemeenschap. Harold van der Kraan schrijft in zijn proefschrift dat de Groot-Nederlandse gedachte in de periode 1880-1980 nooit volledig van het Vlaamse toneel verdween. In 1911...

Lees meer
Beatrice de Graaf
Beatrice de Graaf
Column

‘De overlevenden van de oorlog snakten naar iets motiverends’

Waarom schoten er direct na 1945 zoveel voetbalstadions uit de grond in Duitsland? Hadden de mensen daar nietiets beters te doen? Soms wordt boeiende geschiedenis geschreven door uit te gaan van wat mensen samenbindt in tijden van crisis. En nee, dat zijn niet altijd zware woorden of abstracte vergezichten. Dat kan ook het vooruitzicht van...

Lees meer
‘De taboes moeten plat’
‘De taboes moeten plat’
Interview

‘De taboes moeten plat’

Religieus geweld bestáát, betoogt religiewetenschapper Kaj Brens in zijn eerste boek Heilige huisjes. Draai er dus niet omheen. ‘Als je de oorzaken niet onder ogen wilt zien, kom je nooit aan de oplossing toe.’  Zijn boek Heilige huisjes is geboren uit frustratie. Kaj Brens ergerde zich in 2015 na de aanslag op de redactie van...

Lees meer
Loginmenu afsluiten