• Inloggen
  • Shop
  • Winkelmand
  • Log in

    Wachtwoord vergeten?

    Account aanmaken
    Historisch Nieuwsblad 6/2014

    Dick Mohrs desillusie over de Russische revolutie

    De schrijfsels van een Nederlander in Rusland laten teleurstelling zien over de overgang naar het socialisme

    Door: Annemarie Lavèn

    De Nederlandse ingenieur Moritz E.A. Mohr vertrekt in 1898 naar Rusland om daar een bestaan op te bouwen. Net als zijn Russische echtgenote sympathiseert hij met de revolutie. Maar in de loop van 1917 raken beiden  ontgoocheld, zo blijkt uit de vele brieven die zij naar zijn moeder en zusters in Den Haag sturen. Mohr zou de socialisten in het Westen  willen laten zien hoeveel ‘ellende hun idiote theorieen en fantazieen over de menschheid brengen’.


    ‘'k Moest om éen uur 's nachts terug wezen, omdat ik aan de beurt was op schildwacht te staan voor ons huis. Daar elk spoor van politie door de revolutie in éen dag van de oppervlakte der aarde is weggevaagd en de geprojecteerde stedelijke militie nog niet geformeerd is, moeten de burgers vooreerst zelf vrijwillig voor orde en veiligheid zorgen en terwijl aan den overkant van de rivier de klokken nog doorluidden, bungelde ik in dien heerlijke voorjaarsnacht een paar uur op den Alexanderprospect heen en weer. Mijn heele uitrusting bestaat uit een witten band om mijn arm met een rood nummer en een tweeloopsjachtgeweer, waarmee ik een eventuelen inbreker een partijtje hagel in zijn achterwerk zou kunnen jagen. Dit bedrijf is de eenigste militaire prestatie in mijn leven; als 't vaderland mij dan niet oproept om het te koomen verdedigen, dan zal ik er mij maar toe beperken mijn eigen huis te bewaken.’

    Op 5 april 1917 beschrijft Dick Mohr in een brief aan zijn moeder hoe hij, net als andere burgers, ’s nachts moet wachtlopen in zijn woonwijk in Sint Petersburg. Het is enkele weken na de revolutiedagen van begin maart, toen stakingen en volksprotesten het begin vormden van de revolutie die het hele land op zijn kop zou zetten. Tsaar Nicolaas is teruggetreden, een tijdelijke regering is benoemd en soldaten spelen op straat de Marseillaise. Ondanks de onrustige en gevaarlijke situatie in de stad zijn Dick, en vooral zijn Russische vrouw Bertha, uitgelaten. Heel Sint Petersburg is in een feeststemming, want iedereen voelt dat nu alles anders wordt. Dick schrijft verder:
     
    ‘De tegenwoordige tijdelijke regering, een uitstekend stel van mannetjes-kerels, die ook verantwoordelijkheid op hun schouders durven te laden, heeft al heel wat werk gedaan van geschiedkundige waarde, - een paar pennestreken, en de doodstraf is afgeschaft, - éen besluit en Finland heeft de volle vrijheid, mag geheel naar eigen goeddunken zijn regeringsvorm kiezen, - Polen, als 't niet plat lag onder de ijzeren vuist, zou als een vrije staat over zijn lot kunnen beschikken, wat met het voorbeeld van Finland voor ons, nu geen holle klank meer beteekent. - Éen pennenstreek en de geloofskwestie is opgelost, de jodenkwestie uit de wereld geruimd, - 't veroordelen zonder gerechtelijk onderzoek is onmogelijk geworden en wat niet al. […]

    Wij ontveinzen 't ons niet dat wij nog wel heel moeilijke tijden voor ons zullen hebben, maar wat er gebeurd is, was onvermijdelijk, noodig en goed en over 't algemeen is het geschied met een minimum van baldadigheid en met heel weinig bloedvergieten. De behandeling van Nikolaas was waardig, hij is keurig gevangen genomen en heeft een fatsoenlijk bestaan in een van zijn paleizen. Zelfs zijn vrouw die zich door haar walgingwekkend gedrag met den viezen vermoorden Raspoetin volkomen onmogelijk had gemaakt, wordt uitstekend behandeld, misschien beter dan zij verdiende. 't Wachtwoord is nu maar orde, orde en orde, dan heeft het land een geweldige toekomst voor zich.’
     

    Beginjaren in Rusland 

    Op het moment dat hij dit schrijft, is Dick Mohr (1877-1956) volledig ingeburgerd in de Russische samenleving. Sinds 1898 woont de ingenieur in Rusland, en mede door zijn huwelijk met de Russische studente Bertha (Beby) raakt hij gehecht aan zijn nieuwe land. Lange tijd wonen ze in het slaperige stadje Kondrovo, niet ver van Moskou. Hoewel het nieuws daar nauwelijks doordringt, merkt het paar steeds meer van de revolutionaire wind die door Rusland gaat waaien. Bertha is sterk met de revolutionairen begaan en ook Dick voelt steeds meer sympathie voor hen en veroordeelt de rigide opstelling van de regering tegen elke roep om democratische veranderingen.

    Begin 1906 verhuist het gezin Mohr naar Sint Petersburg, het kloppend hart van de revolutionaire beweging. Vanaf 1910 bewonen ze een mooi huis aan de centraal gelegen Alexandrovski Prospekt, niet ver van de plek waar Lenin in 1917 urenlange redevoeringen houdt.

    In een lezing enkele jaren later beschrijft Dick hoe dat ging:
     

    Wilt u meer geschiedenisverhalen lezen?

    Ontdek de duizenden verhalen die we voor onze abonnees beschikbaar stellen, lees de nieuwste artikelen uit Historisch Nieuwsblad en ontvang iedere week leestips van de redactie in uw mailbox. Met Historisch Nieuwsblad Online krijgt u altijd de juiste historische context om het nieuws van nu te begrijpen.
    Registreer nu en lees de eerste maand voor slechts 1 euro!

    Al abonnee? Log dan in en lees direct alle geschiedenisverhalen online. Heeft u nog geen account of is uw emailadres niet bij ons geregistreerd? Lees dan hier hoe u verder kunt lezen.

    Word lidInloggen