Home De onzichtbare hand – Bas van Bavel

De onzichtbare hand – Bas van Bavel

  • Gepubliceerd op: 5 april 2018
  • Laatste update 13 okt 2022
  • Auteur:
    Rob Hartmans
De onzichtbare hand – Bas van Bavel

Er bestaat een enorme behoefte om de geschiedenis, ondanks alle tegenslagen en vreselijke intermezzo’s, te zien als een opgaande lijn. Alle oorlogen, genociden en totalitaire dictaturen ten spijt is de mensheid er nu per saldo beter aan toe dan bijvoorbeeld 200 jaar geleden.

Niet alleen in wetenschappelijk, technisch en materieel opzicht is er enorme vooruitgang geboekt, maar ook moreel zijn we vele stappen verder. Ondanks alles nemen vrijheid en gelijkheid toe. De moderniteit wint terrein, en de belangrijkste motor van deze gunstige ontwikkeling is de vrijemarkteconomie.

Volgens economisch historicus Bas van Bavel is dit een sprookje. Niet dat hij de technologische ontwikkeling en de toename van de materiële welvaart ontkent, maar het idee dat de wereld steeds vrijer en gelijker wordt is volgens hem een illusie. En bovendien bestrijdt hij de opvatting dat de mensheid heel lang maar wat heeft aangemodderd, en dat het pas echt wat werd met de vooruitgang toen vanaf het begin van de negentiende eeuw de markteconomie ontstond.

In De onzichtbare hand laat hij zien dat markteconomieën al veel eerder voorkwamen, en dat die bovendien een eigen dynamiek kennen, waarbij na periodes van opkomst en bloei onvermijdelijk verval intreedt. Hij concentreert zich hierbij op het islamitische rijk in het huidige Irak, tussen pakweg 600 en 1000 n.Chr., de Italiaanse stadstaten tussen 1000 en 1500, en de Lage Landen in de periode 1100-1800. En tot slot behandelt hij de opkomst van de moderne economieën in Engeland, de VS en West-Europa.

Volgens Van Bavel zijn door de hele geschiedenis heen onvrijheid en ongelijkheid de norm geweest, en werd dit patroon alleen af en toe doorbroken in samenlevingen waarin mensen zich van onderop organiseerden. Hier ontwikkelden zich markten, die aanvankelijk een enorme stimulans betekenden voor ondernemerschap, innovatie en arbeidsdeling. Hierdoor nam de welvaart in deze samenlevingen als geheel enorm toe, maar ontstonden er tegelijkertijd rijke elites die de politieke macht naar zich toe begonnen te trekken. Dit gaf hun de mogelijkheid de spelregels te wijzigen, waardoor de ongelijkheid steeds groter werd en de economische ontwikkeling stagneerde. De vermogende bovenlaag werd nog wel rijker, maar de midden- en lagere klassen raakten steeds verder achterop. Dit patroon is volgens Van Bavel nu zichtbaar in de moderne westerse economieën en zal waarschijnlijk grote gevolgen hebben voor de democratische rechtsstaat in deze landen.
 
Rob Hartmans is historicus, journalist en vertaler.
 
De onzichtbare hand. Hoe markteconomieën opkomen en neergaan
Bas van Bavel
485 p. Prometheus, € 29,99

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Historischnieuwsblad.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste historische verhalen door toonaangevende historici. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand, de eerste maand €1,99. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Dit artikel is gepubliceerd in Historisch Nieuwsblad 4 - 2018

Nieuwste berichten

Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Artikel

Dissident ging liever naar het strafkamp dan op de vlucht

Net als Aleksej Navalny besloot de Duitse dissident Carl von Ossietzky zijn land niet te ontvluchten toen hij gevaar liep. Hij wist dat hij bovenaan de zwarte lijst van de nazi’s stond, maar bleef toch in Berlijn toen Hitler in 1933 de macht greep. ‘De opposant die over de grens vlucht, werpt al snel holle frasen zijn land in,’ meende hij. Die moed bekocht hij met de dood in een concentratiekamp.

Lees meer
Waffen SS'ers in Vught
Waffen SS'ers in Vught
Interview

‘Waffen-SS’ers dachten dat het verleden niet lang aan hen zou kleven’

Hoewel ze geen paspoort meer hebben, blijven veel Syriëgangers toch in Nederland. Ook in 1945 verloren mannen die zich bij de Duitsers hadden aangesloten hun Nederlanderschap. Maar de omgang met deze Waffen-SS’ers en de Syriëgangers verschilt volgens historicus Peter Romijn. ‘De huidige wetgeving draait om uitstoting, maar na de Tweede Wereldoorlog was ook sprake van re-integratie.’

Lees meer
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Artikel

Een presidentskandidaat dump je niet zomaar

Terwijl Donald Trump en Joe Biden zich opmaken voor de verkiezingsstrijd, gaan er bij hun partijen stemmen op om alsnog voor een andere presidentskandidaat te kiezen. Maar het verleden leert dat het lastig is om een leidende kandidaat opzij te zetten.

Lees meer
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Artikel

De populistische Gracchen beloofden gouden bergen

Populistische politici zijn van alle tijden. Na een mislukte carrière zag de Romein Tiberius Gracchus nog maar één uitweg: hij werd een volkstribuun die het volk beloofde wat het wilde horen. Of zijn plannen uitvoerbaar waren, deed er niet toe. Het ging hem om de macht. En dat gold ook voor zijn broer en opvolger Gaius.

Lees meer