Rond spionnen hangt nog altijd een waas van romantiek, hoewel hun werk vaak voor het grootste deel ondraaglijk saai is. Het bestaat vooral uit eindeloos wachten en het vergaren van minuscule beetjes informatie die afzonderlijk volstrekt nietszeggend lijken. Niettemin leek het leven van Richard Sorge (1895-1944) zonder meer op een avonturenroman.
Geboren in de Azerbeidzjaanse oliestad Bakoe als zoon van een Duitse vader en een Russische moeder, vocht Sorge tijdens de Eerste Wereldoorlog voor keizer Wilhelm II, om na de nederlaag deel te nemen aan de Spartakistenopstand. Begin jaren twintig werd hij gerekruteerd door de Komintern, de door Moskou gedirigeerde internationale communistische beweging, waarna hij vervolgens voor de GROe, de inlichtingendienst van het Rode Leger, ging werken.
‘Een verpletterend voorbeeld van een briljant spionagesucces.’
– Generaal Douglas MacArthur over Richard Sorge.
Aanvankelijk was Sorge gestationeerd in Shanghai, maar vanaf 1933 was hij belast met het opzetten van een spionagenetwerk in Japan. Hij rekruteerde tal van agenten, zette een radioverbinding met Moskou op en wist het vertrouwen te winnen van hoge regeringsfunctionarissen en de Duitse ambassadeur. Zo kreeg hij toegang tot documenten die aantoonden dat Hitler in 1941 op het punt stond de Sovjet-Unie binnen te vallen. Het Kremlin deed echter niets met die informatie. Maar minstens even belangrijk was dat Sorge erachter kwam dat Japan niet van plan was Siberië binnen te vallen. Hierop haalde Stalin daar tientallen divisies weg om die in te zetten aan het front bij Moskou, dat inmiddels op instorten stond. In 1944 liep Sorge tegen de lamp en werd hij door de Japanners opgehangen.
De onfeilbare spion. Richard Sorge, Stalins geheim agent
Owen Matthews 448 p. Nieuw Amsterdam, € 27,99
