Home ‘Mens beïnvloedt klimaat al eeuwen’

‘Mens beïnvloedt klimaat al eeuwen’

De mens en klimaatverandering zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden: klimaatschommelingen kunnen al sinds de Romeinse tijd worden verklaard door menselijk gedrag, zegt Wybren Verstegen, milieuhistoricus aan de Vrije Universiteit in Amsterdam.

‘Mens beïnvloedt klimaat al eeuwen’

Bas Kromhout

Hoofdredacteur

Gepubliceerd op: 14 december 2009

Update 8 februari 2023

‘Het mechanisme is simpel. Een grote bevolking betekent meer ontbossing en veeteelt, dus een grotere uitstoot van CO2. De Amerikaanse klimatoloog William Ruddiman heeft ontdekt dat de koude periode in de eerste eeuwen na Christus kan worden gerelateerd aan een sterke bevolkingsafname als gevolg van epidemieën in China en het Romeinse Rijk. De zogenoemde Kleine IJstijd van de zestiende eeuw trad in, toen miljoenen indianen in Zuid-Amerika stierven aan Europese ziekten.

Meer historische context bij het nieuws? Schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.

Ontvang historische artikelen, nieuws, boekrecensies en aanbiedingen wekelijks gratis in uw inbox.

Effect van CO2

Het staat vast dat de mens via de uitstoot van CO2 het klimaat beïnvloedt. Natuurlijke factoren, zoals zonneactiviteit en schommelingen van de aardas, spelen ook een rol. Maar het effect van CO2 is overduidelijk. Helaas wordt het debat vertroebeld door doemscenario’s en klimaatsceptici. Wie wil weten hoe het zit, kan het best naar de website van het KNMI surfen. De rest is sensatie.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Begrijp het heden, begin bij het verleden: met HN Actueel lees je historische achtergronden bij het nieuws van nu. Je leest al vanaf €4,99 per maand.

Wetenschappers weten al sinds de late negentiende eeuw dat fossiele verbranding het natuurlijke broeikaseffect versterkt. Toen werd het nog als positief gezien: koude streken zouden geschikt worden voor landbouw. Dat opwarming voor problemen zorgt, werd voor het eerst ingezien in de jaren dertig van de twintigste eeuw.

De waarschuwing werd echter niet gehoord, omdat het klimaat tot de jaren zeventig juist kouder werd als gevolg van luchtverontreiniging. Door de snelle industrialisatie in het Westen en de Sovjet-Unie steeg de uitstoot van onder meer zwavel, dat een afkoelend effect heeft. Zwavel zorgde echter voor een ander milieuprobleem, namelijk zure regen. Terecht is toen de uitstoot van zwavel aangepakt, maar daardoor verdween wel de rem op de temperatuurstijging door CO2.

In 1971 waarschuwde de Club van Rome dat ongebreidelde economische groei rampzalige gevolgen zou hebben voor het leven op aarde, onder andere vanwege de opwarming van de aarde. Sindsdien vinden om de paar jaar klimaatconferenties plaats. Telkens blijkt het moeilijk om internationale afspraken te maken over uitstootreductie. De milieubeweging vindt dat economische groei slecht is en moet stoppen. Met allerlei doemscenario’s probeert zij mensen zover te krijgen dat ze hun levensstijl veranderen. Maar dat gepreek werkt niet.

Zure regen en ozonlaag

Ik geloof in een technologische aanpak van milieuproblemen. De zure regen en de aantasting van de ozonlaag zijn verholpen dankzij nieuwe productietechnieken, die minder zwavel en drijfgassen voortbrachten. En de CO2-uitstoot kan worden verminderd door te kiezen voor andere energiebronnen. Dat is in het verleden vaker gebeurd.

In de Middeleeuwen dreef de economie op hout, met als gevolg dat Europa werd kaalgekapt. Dat leidde tot zandverstuivingen en droogte. In de negentiende eeuw stapte men over op steenkool en later op olie. Dat ging niet zonder slag of stoot. Aanvankelijk waren kolen en olie te duur om uit de grond te halen. Het heeft ontzettend veel investeringen gekost voordat die grondstoffen rendabel werden. Maar uiteindelijk is het toch gelukt om een ander energieregime te vestigen.

Zo zou het ook moeten gaan met zonne-energie. Als we alle dakpannen vervangen door zonnecollectoren, wekken we 20.000 keer meer energie op. We krijgen dan een consumptiemaatschappij waar de milieubeweging slechts nachtmerries van kan krijgen.’

Nieuwste berichten

Hierogliefen van de Oude Egyptenaren
Hierogliefen van de Oude Egyptenaren
Interview

De Oude Egyptenaren schreven duizenden sprookjes, biografieën en liefdesbrieven

De Egyptenaren hebben niet alleen piramides en sfinxen achtergelaten, maar ook prachtige teksten. Egyptoloog Hans Schneider was zes jaar bezig om honderden oudegyptische mythen, romans, dagboeken en liefdesgedichten voor het eerst in het Nederlands te vertalen. ‘Je ziet de Egyptische invloed op de Griekse en Romeinse cultuur.’ Wat interesseerde u aan de oudegyptische literatuur? ‘In...

Lees meer
Deng Xiaopeng bezoekt een rodeo in Texas
Deng Xiaopeng bezoekt een rodeo in Texas
Artikel

Amerika liet zich inpalmen door China’s leider Deng Xiaoping

Donald Trump brengt deze week een bezoek aan China. De onderlinge verhoudingen zijn gespannen. In 1979 was de komst van Deng Xiaoping naar de Verenigde Staten een groot succes omdat de Chinese leider zich van zijn menselijke kant liet zien. In 1972 bezocht de Amerikaanse president Richard Nixon China, waardoor een einde kwam aan decennialange...

Lees meer
Duitse inwoners moeten Praag verlaten, mei 1945.
Duitse inwoners moeten Praag verlaten, mei 1945.
Artikel

Het Westen legitimeerde etnische zuiveringen

Na de Tweede Wereldoorlog werden ruim zestien miljoen Duitsers, Polen, Oekraïners, Belarussen en Balten verdreven uit hun geboortestreek. Ze moesten zich vestigen in nieuwe, homogene natiestaten. Waarom liet het Westen dat gebeuren? Op 15 december 1944 nam Winston Churchill schoorvoetend plaats achter het spreekgestoelte van het House of Commons. Het Rode Leger rukte op dat...

Lees meer
Na de bevrijding. Wederopbouw, schaarste, zuivering
Na de bevrijding. Wederopbouw, schaarste, zuivering
Recensie

Wat schreven kranten over de periode na de bevrijding?

Drie jonge historici behandelen de periode na de bevrijding. Met als belangrijke bron: kranten. Maar wat voegen ze daarmee toe?  Nieuwe generaties historici komen met verhalen die voortkomen uit andere vragen, nieuwe bronnen of afwijkende interpretaties. Zo gaat de geschiedwetenschap vooruit en blijft ze bij de tijd. En zo positioneert een groep jonge Nijmeegse historici hun boek over...

Lees meer
Loginmenu afsluiten