Gevaren aan de grenzen van Europa

Veel steden kennen rafelranden, voorbij de woonwijken gelegen terreinen met non-descripte bedrijven, braakliggende lapjes grond en schimmige loodsen. Voor de stad vormen ze meestal geen bedreiging. Sterker nog, veel van wat in het fraaie centrum niet welkom is, vindt daar een plek. Maar de rafelranden van Europa zijn een ander verhaal. Het welvarende centrum, grofweg de Europese Unie, wordt aan zijn grenzen geconfronteerd met gebieden vol onrust, conflicten en onberekenbare regimes.

De meeste boeken over Europa beschrijven het continent van binnenuit, dat wil zeggen dat ze ingaan op de dromen, ambities, plannen en interne problemen van Europa. Historicus en politiek analist Ivo van de Wijdeven bekijkt Europa daarentegen vanuit de regio’s die aan ons werelddeel grenzen. Als we willen weten welke problemen op ons afkomen, met welke dreigingen we rekening moeten houden, dan zullen we moeten weten welke ambities en angsten er in deze ‘rafelranden’ leven.

In 2016 publiceerde Van de Wijdeven al De rafelranden van Europa, maar sindsdien is er zoveel gebeurd dat hij zijn boek geheel heeft herzien en sterk uitgebreid. Uiteraard komt in het hoofdstuk over Rusland nu ook de invasie in Oekraïne aan de orde. Tevens behandelt hij de gevolgen van de Brexit en het (mogelijke tweede) presidentschap van Donald Trump. Daarnaast is het boek uitgebreid met een fors hoofdstuk over de interactie tussen Europa en Azië, waar China zich steeds meer als supermacht manifesteert. Ook besteedt hij aandacht aan de rol van Turkije en de relatie met Afrika.

Elk hoofdstuk schildert met forse, maar trefzekere streken de geschiedenis van een bepaalde regio tot nu toe, waarbij Van de Wijdeven de grote lijnen afwisselt met verhelderende details. Evenals zijn collega-historicus Vladimir Poetin begint hij de geschiedenis van Rusland in de vroege Middeleeuwen, al legt hij heel andere accenten. Sterk aan dit hoofdstuk is dat de auteur duidelijk aangeeft waar Poetins imperialistische politiek vandaan komt en wat zijn argumentatie was om een vredelievend en democratisch buurland binnen te vallen.

De verdienste van dit zeer leesbare boek is dat het laat zien hoezeer de talrijke, en zeer ernstige, hedendaagse conflicten geworteld zijn in het verleden, en op welke wijze ze met elkaar verbonden zijn. Van dit boek word je zeker wijzer, maar niet bepaald vrolijker. Wie zich het liefst identificeert als struisvogel, moet het beslist níet lezen.

Openingsafbeelding: Een uitgebrande Russische tank bij Charkiv, 5 juni 2023. Bron: Shutterstock.