In 1962 raakten Indonesië en Nederland bijna in een oorlog verwikkeld om de kolonie Nederlands-Nieuw-Guinea. President Soekarno meende dat Indonesië het gebied moest inlijven, omdat het een Nederlandse kolonie was. Indonesische militairen infiltreerden Nieuw-Guinea en bevochten de Nederlandse soldaten die er gelegerd waren. Regisseur Foeke de Koe maakte een documentaire over het hoogoplopende conflict.
Na het beëindigen van de Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog in 1949 bleef het westelijk deel van Nieuw-Guinea in Nederlandse handen. Dat zou zo blijven tot de Papoea’s in de ogen van de Nederlanders klaar waren voor zelfbestuur. Het gebied was onderdeel geweest van Nederlands-Indië, dus wilde de Indonesische leider Soekarno het inlijven om de Indonesische Revolutie te voltooien.
Meer interviews lezen? Schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.
In de jaren vijftig vielen Indonesische militairen Nederlands-Nieuw-Guinea binnen, waarna Den Haag het aantal troepen in het gebied ophoogde tot 10.000 man. In 1961 en 1962 kwam het tot vuurgevechten tussen de Nederlandse militairen en Indonesische infiltranten. In de documentaire Hoog Spel laat Foeke de Koe zien hoe dit conflict op een grootschalige oorlog had kunnen uitdraaien.
Hoe kwam u op het idee voor een documentaire over deze oorlog?
‘Ik wilde al langer een documentaire maken over Joseph Luns. Hij was een hele markante figuur in de Nederlandse geschiedenis, en de langstzittende minister van Buitenlandse Zaken. Tijdens zijn ministerschap was de kwestie Papoea-Nieuw-Guinea een belangrijk dossier. Er is ontzettend veel archiefmateriaal beschikbaar over het conflict, maar het is toch een beetje een blinde vlek in de Nederlandse geschiedschrijving.’
Hoe werd het een blinde vlek?
‘Dat is eigenlijk heel vreemd, want het conflict kwam in 1962 veel aan bod in de kranten, en er werden Kamerdebatten aan gewijd. Er zijn ook boeken over geschreven, maar het verhaal is toch een stille dood gestorven.’
U stelt in de documentaire dat het conflict in Nieuw-Guinea had kunnen escaleren tot een wereldoorlog. Hoe zit dat?
‘Indonesië zocht steun bij de Sovjet-Unie. De Russen waren op strategisch gebied van onschatbare waarde voor Soekarno; Moskou leverde hem wapens en stuurde onderzeeërs. Voor minister Luns was het belangrijk dat in Nieuw-Guinea het Nederlandse koloniale beleid werd voortgezet, maar voor de rest van de wereld dreigde dit een nieuwe frontlinie in de Koude Oorlog te worden. De Amerikanen zaten al met Vietnam in hun maag, en toen kwam dit er nog eens bovenop. Maar ik wil wel benadrukken dat de gelijkenissen met Vietnam beperkt zijn. In de Vietnamoorlog vielen duizenden slachtoffers, hier slechts een paar honderd.’
Hoe reageerde de rest van de wereld op het Nederlandse beleid?
‘Nederland was even een soort paria, want het militaire optreden tegen de Indonesiërs ging volledig tegen de tijdsgeest in. De Bandung-conferentie was in de jaren zestig aanleiding geweest om de Beweging van Niet-Gebonden Landen op te richten, waar Indonesië ook onderdeel van was. Die landen wilden een onafhankelijke koers varen, los van het Oosten en Westen. Dat voornemen werd deels tenietgedaan door de botsing tussen Indonesië en Nederland. Er was wel enige steun voor Luns vanuit het Verenigd Koninkrijk en Australië, maar Egypte sloot het Suezkanaal af voor Nederlandse schepen. Nederlandse oorlogsschepen voor de versterking van Nieuw-Guinea moesten daarom omvaren via Kaap de Goede Hoop.’
Hoe werden Nederlandse veteranen na het conflict behandeld?
‘Die werden in Nederland nogal afstandelijk ontvangen. Men had blijkbaar het idee dat zij een soort vakantie hadden gehad, hoewel er wel degelijk beroepsmilitairen en dienstplichtigen schoten hebben gelost op Indonesische infiltranten. Veel soldaten hebben dan ook een flinke mentale klap gekregen van hun tijd in Nieuw-Guinea. Daar kwamen ze vaak achter als ze met pensioen gingen; dan lagen ze ’s nachts ineens wakker omdat ze dachten dat ze weer in de jungle waren. Er was dus wel degelijk sprake van een oorlogstrauma, en daar heeft Defensie lange tijd geen aandacht aan besteed. Veteranen hebben lang het gevoel gehad dat ze niet werden erkend. Ik hoop dat er door deze serie meer aandacht komt voor het lot van deze veteranen.’
De eerste aflevering van Hoog Spel in de Oost is op 23 augustus om 22.10u te zien op NPO2.
