Het Nederlandse bedrijf Blond Amsterdam – bekend van vrolijke afbeeldingen op serviesgoed – is in opspraak geraakt vanwege een illustratie van Anne Frank. Op een kom uit de collectie ‘Hollandse Glorie’ staat het joodse meisje glimlachend tussen tekeningen van een pak hagelslag, een vlaflip en een paar schaatsen. Historicus en oud NIOD-onderzoeker David Barnouw noemt het een smakeloze actie die de groeiende Anne Frank-industrie illustreert.
Volgens de Anne Frank Stichting zou Blond Amsterdam met het servies weinig blijk geven van historisch besef en inlevingsvermogen. Ook het Centrum Informatie en Documentatie Israël (CIDI) is kritisch en noemt de merchandising: ‘ontzettend ongepast’. In een online reactie laat Blond Amsterdam weten enorm te zijn geschrokken van de ontstaande ophef. ‘De serie waarin de kom is verschenen, hoort een positieve herinnering te zijn aan Hollandse taferelen en helden waar wij trots op zijn. Helaas komt dit gevoel niet bij iedereen over op de manier die wij voor ogen hadden.’
Het bedrijf heeft de kom per direct uit de verkoop gehaald. Een verstandige beslissing, stelt Barnouw, die geldt als expert op het gebied van Anne Frank. In zijn boek Het fenomeen Anne Frank (2012) analyseert hij de popularisering van het inmiddels wereldberoemde meisje uit de Tweede Wereldoorlog. De commercialisering voltrok zich eerst vooral in het buitenland, maar kwam in Nederland in 2004 in een stroomversnelling door het televisieprogramma De Grootste Nederlander, waarin Anne Frank de achtste plaats haalde.
Meer historische context bij het nieuws? Schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
‘Dat nu zelfs een Nederlands serviesbedrijf de behoefte voelt om Anne als een soort volksheldin te “eren,” getuigt van een nogal onhandige en commerciële poging om iets bij te dragen aan de herinneringscultuur van de Holocaust’, zegt hij.
Anne Frank is een industrie
‘Anne Frank is een nationaal merk geworden,’ aldus Barnouw. Om uit te leggen hoe groot de (economische) belangen zijn introduceerde hij de term ‘Anne Frank-industrie’. Daartoe behoren niet alleen producten als een servies, maar ook haar dagboek, de stichting, secundaire literatuur, films en series. Barnouw erkent dat zelfs zijn eigen boeken tot de industrie behoren waar hij kritisch naar kijkt.
Volgens Barnouw is de kom van Blond Amsterdam een duidelijke misser. ‘Annes slachtofferschap is geen heldhaftige prestatie die je onder Hollandse glorie schaart. Het was een gruwelijk noodlot van een vijftienjarig meisje. Dat maakt het smakeloos en ongepast.’
De kritiek dat de illustratie van het Joodse meisje te vrolijk zou zijn, vindt Barnouw minder problematisch. ‘Er bestaan tal van foto’s waar Anne stralend en lachend opstaat. Je kunt je afvragen of een droevige Anne wel op een theekopje zou mogen.’
David Barnouw is historicus en publicist. Van 1979 tot 2014 was hij onderzoeker en woordvoerder van het NIOD, het instituut voor oorlogs-, holocaust- en genocidestudies.
