Home L – Marita Mathijsen

L – Marita Mathijsen

L – Marita Mathijsen

Alies Pegtel

Historicus en journalist

Gepubliceerd op: 7 september 2021

Update 13 oktober 2022

Negentiende-eeuwers lazen vaak in clubverband. Boeken waren een kostbaar bezit en lezen gaf aanzien. Marita Mathijsen schreef een fraai portret van boekenwurmen uit die tijd. Marita Mathijsen, kenner van de negentiende-eeuwse literatuur, vertelde in Historisch Nieuwsblad 2021/8 dat zij na haar emeritaat nog hard werkt, omdat ze de doden erbij wil houden. En dat doet ze prachtig in L. De lezer van de negentiende eeuw. In dit fraai geïllustreerde boek brengt ze niet alleen een ode aan de grote schrijvers én schrijfsters van toen, maar ze zet ook de doorsnee lezer in de schijnwerpers. Wie las wat en waarom? Het is smullen voor liefhebbers van weidse cultuurgeschiedenissen, want zo komen ook de denkbeelden, de gevoelens en de grote en kleinere gebeurtenissen van dit tijdperk voorbij. Net als de ontwikkeling van het publieksboek zelf. Pamfletten en moralistische, vaderlandslievende dichtbundels werden verdrongen door historische romans, die weer werden vervangen door onverbloemd proza - ook de negentiende-eeuwse mens was ontvankelijk voor trends. Maar bovenal was een boek een kostbaar bezit, een erfstuk. Dat tweedehands boeken zoals nu in weggeefkastjes aan de straatkant staan was ondenkbaar. Ook deftige heren lazen in groepsverband in leesgenootschappen; hun ene gemeenschappelijke doorgeefexemplaar leenden ze soms uit aan hun echtgenotes, of ze lazen hun gezin voor bij het schijnsel van de enige olielamp die brandde. In de loop van de negentiende eeuw verbeterde de druktechniek en werden de oplages groter. Boeken werden goedkoper. En toen de gaslamp eenmaal de hele huiskamer verlichtte, ging ieder gezinslid voor zichzelf lezen en was het niet langer een collectieve bezigheid. Met de komst van de openbare bibliotheken werd de boekenlezer minder elitair. Lezen werkte statusverhogend en gaf aanzien. Het was ook dé manier om nieuwe politieke en emancipatoire denkbeelden op te doen of om je maatschappelijke betrokkenheid te tonen. Ver voordat Mies Bouwman in 1962 via de tv-uitzending Open het Dorp geld inzamelde, schreef de populaire schrijver en advocaat Willem Bilderdijk het gedicht ‘Leydens ramp’, om met de verdiensten de slachtoffers te helpen van de ramp die op 12 januari 1807 plaatsvond toen een schip aan het Rapenburg met duizenden kilo’s buskruit ontplofte. En er waren meer overeenkomsten met nu: het lezen van de zesdelige romanreeks Historie van mejuffrouw Susanna Bronkhorst van Adriaan Loosjes is volgens Mathijsen vergelijkbaar met bingewatchen van Netflix-series. Mathijsen begon jaren geleden met de tijdrovende en moeizame research voor deze literatuurgeschiedenis. Ze geeft aan dat ze schatplichtig is aan Bernt Lugers baanbrekende Wie las wat in de negentiende eeuw? (1981). De huidige lezers mogen beiden dankbaar zijn. Alies Pegtel is historicus en journalist.

L. De lezer van de negentiende eeuw Marita Mathijsen. 448 p. Balans, € 29,95 Bestel in de webshop.

Dit artikel is gepubliceerd in Historisch Nieuwsblad 10 - 2021

Nieuwste berichten

De Franse oproerpolitie grijpt in tijdens demonstraties op de Place de la Republique in Parijs, 17 oktober 2026.
De Franse oproerpolitie grijpt in tijdens demonstraties op de Place de la Republique in Parijs, 17 oktober 2026.
Artikel

Franse oproerpolitie pakt demonstranten aan zoals in de negentiende eeuw

Begin twintigste eeuw was Frankrijk het eerste land ter wereld dat een professionele oproerpolitie oprichtte. Ordehandhaving à la française was zelfs zo succesvol dat andere landen de Franse doctrine overnamen. Van die voorbeeldfunctie is weinig meer over. In de Noord-Franse stad Lens is het op maandag 5 oktober 2026 al vroeg in de morgen onrustig....

Lees meer
Dumitru en Florica Bagdasar met hun dochter Alexandra, circa 1939.
Dumitru en Florica Bagdasar met hun dochter Alexandra, circa 1939.
Artikel

De hersteller van de Roemeense volksgezondheid

Florica Bagdasar krijgt als minister de haast onmogelijke opdracht om na de Tweede Wereldoorlog de Roemeense gezondheidszorg uit de modder te trekken. Aan politieke gevoeligheden denkt ze niet, Bagdasar doet alles wat praktisch gezien nodig is. Het wordt haar niet in dank afgenomen. Florica Bagdasar heeft in 1946 net haar man begraven, als er wordt...

Lees meer
Fugger wil zijn geld terug
Fugger wil zijn geld terug
Recensie

Fugger wil zijn geld terug

De familie Fugger bouwde een netwerk op in heel Europa en financierde vorsten en pausen. Dat maakte ze ook kwetsbaar. Op 24 april 1523 schreef de Augsburgse bankier Jakob Fugger een brief aan Karel V, koning van Spanje, heer der Nederlanden en keizer van het Heilige Roomse Rijk der Duitse Natie. Aan het hof van...

Lees meer
In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt
In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt
Recensie

In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt

In films kan alles. In Spinoza discussieert de filosoof die religieuze waarheden in twijfel trok met kunstenaar Rembrandt van Rijn over het leven, de rede, God en religie. Dat de film historische fictie is, is geen bezwaar. Dat hij nogal schools uitpakt, is dat wel.  ‘Amsterdam 1656. Een machtige en rijke stad die zichzelf ziet...

Lees meer
Loginmenu afsluiten