Waarom zit de stadsmens driehoog in een eenkamerappartement te verpieteren? Waarom stelt hij zich bloot aan besmettelijke ziektes en belegeringen, verkeerslawaai, smog, stank en steekpartijen? Ben Wilson gaat in Metropolis op zoek naar het antwoord.
Deze vuistdikke geschiedenis van de stad is een lofzang op de homo urbanus, een ode aan junkfood, gangsta-rap, anonieme seks en een goed gesprek in het koffiehuis of de taveerne, want al die fenomenen zijn stads. Wilson begint zijn odyssee in Uruk, in 4000 v.Chr., en eindigt in het huidige Lagos. Bij een dergelijke ambitieuze opzet is het haast onvermijdelijk dat je steken laat vallen, en dat is ook gebeurd. De donkere Middeleeuwen zijn bij Wilson wel erg donker. Volgens hem kenmerkt de twaalfde eeuw zich door het slijpen van strijdwapens en een grote mate van ‘onverdraagzaamheid jegens andersdenkenden’. Hij vergeet dat het ook de eeuw was van de universiteiten en de opleving van de humaniora. In zijn overzicht laat hij stadstaten als Florence en Venetië nagenoeg links liggen – erger nog: de Renaissance schittert door afwezigheid. Niettemin zet Wilson met Metropolis de lezer aan het denken. Zijn boodschap is hoopvol. Niets is zo veerkrachtig als de mens in zijn stedelijke habitat. Terwijl Adolf Hitler in 1944 Warschau met de grond gelijk wilde maken, grapte de Poolse ondergrondse pers in de riolen dat het onzin is om helemaal naar Egypte te gaan om ruïnes te zien. Een maand na de atoombom op Hiroshima was de stroomvoorziening al hersteld in de stad en gingen de overlevende kinderen weer naar school. Wilson gelooft heilig in de vitaliteit van de ‘informele stad’: zelforganisatie, zelfredzaamheid, zelfbehoud. Het gaat pas fout als er van bovenaf gepland wordt. De suburbanisatie in de hoogtijdagen van de Koude Oorlog, toen de overheid met hypotheeksubsidies de geneugten van de voorstad propageerde, zorgde voor dichtgeslibde verkeersaders, verpaupering van de binnensteden en toegenomen rassensegregatie in de Verenigde Staten. Er zit een wijze les voor de toekomst in deze geschiedenis. De oplossing van de klimaatcrisis is, aldus Wilson: urbanisatie. Door een mondiale versmelting van wonen en werken en optimale organisatie van de publieke ruimte kunnen burgers energie, openbaar vervoer, kapitaal en kennis zo efficiënt mogelijk met elkaar delen. Forensenverkeer
wordt overbodig. Zolang je maar ruimte blijft geven aan het particuliere initiatief, is de leefbaarheid
gewaarborgd.
– Eric Palmen is historicus.
Metropolis. De grootste
uitvinding van de mens
Ben Wilson
520 p. Spectrum, € 49,99
