Home In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt

In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt

In films kan alles. In Spinoza discussieert de filosoof die religieuze waarheden in twijfel trok met kunstenaar Rembrandt van Rijn over het leven, de rede, God en religie. Dat de film historische fictie is, is geen bezwaar. Dat hij nogal schools uitpakt, is dat wel. 

In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt

Jos van der Burg

Filmrecensent

Gepubliceerd op: 20 november 2026

‘Amsterdam 1656. Een machtige en rijke stad die zichzelf ziet als een baken van tolerantie.’ Met dit tekstje begint Spinoza. Het woordje ‘zichzelf’ suggereert dat het met die tolerantie nogal tegenviel. Dat klopt, want meteen in het begin van de film bungelt een lichaam aan een boom. De gehangene was een uitgever van pamfletten en een vriend van Spinoza. Denken en schrijven zijn gevaarlijk, zegt de filosoof, dan begin twintig. De film portretteert hem als een revolutionaire denker, die wetenschap boven religieuze waarheden stelt. De Thora noemt hij ‘een hybride samenraapsel’, en hij stelt: ‘De werkelijke oproerkraaiers zijn zij die in naam van God onze vrijheid willen opheffen.’ Tegenover Spinoza als voorvechter van de rede staat Rembrandt als door schade en schande wijs geworden pragmaticus. Hij herkent in Spinoza de hoogmoed die hem financieel aan de grond heeft gebracht. Maar Spinoza sluit in zijn zoektocht naar ‘het ware goed’ geen compromissen.  

Met Spinoza brengt Rudolf van den Berg, die kort na de opnames overleed, een welgemeend, maar ook schools eerbetoon aan de filosoof, die door de Portugees-Joodse gemeenschap in de ban werd gedaan: ‘Doder dan dood zal hij voor ons zijn.’ Bijna vierhonderd jaar later blijkt dat niet gelukt. 

Dit artikel is gepubliceerd in Historisch Nieuwsblad 11 - 2026

Nieuwste berichten

De Franse oproerpolitie grijpt in tijdens demonstraties op de Place de la Republique in Parijs, 17 oktober 2026.
De Franse oproerpolitie grijpt in tijdens demonstraties op de Place de la Republique in Parijs, 17 oktober 2026.
Artikel

Franse oproerpolitie pakt demonstranten aan zoals in de negentiende eeuw

Begin twintigste eeuw was Frankrijk het eerste land ter wereld dat een professionele oproerpolitie oprichtte. Ordehandhaving à la française was zelfs zo succesvol dat andere landen de Franse doctrine overnamen. Van die voorbeeldfunctie is weinig meer over. In de Noord-Franse stad Lens is het op maandag 5 oktober 2026 al vroeg in de morgen onrustig....

Lees meer
Dumitru en Florica Bagdasar met hun dochter Alexandra, circa 1939.
Dumitru en Florica Bagdasar met hun dochter Alexandra, circa 1939.
Artikel

De hersteller van de Roemeense volksgezondheid

Florica Bagdasar krijgt als minister de haast onmogelijke opdracht om na de Tweede Wereldoorlog de Roemeense gezondheidszorg uit de modder te trekken. Aan politieke gevoeligheden denkt ze niet, Bagdasar doet alles wat praktisch gezien nodig is. Het wordt haar niet in dank afgenomen. Florica Bagdasar heeft in 1946 net haar man begraven, als er wordt...

Lees meer
Fugger wil zijn geld terug
Fugger wil zijn geld terug
Recensie

Fugger wil zijn geld terug

De familie Fugger bouwde een netwerk op in heel Europa en financierde vorsten en pausen. Dat maakte ze ook kwetsbaar. Op 24 april 1523 schreef de Augsburgse bankier Jakob Fugger een brief aan Karel V, koning van Spanje, heer der Nederlanden en keizer van het Heilige Roomse Rijk der Duitse Natie. Aan het hof van...

Lees meer
Vladimir Poetin, Xi Jinping en Donald Trump in Shenzhen, 19 november 2026.
Vladimir Poetin, Xi Jinping en Donald Trump in Shenzhen, 19 november 2026.
Interview

Ontmoeting van Trump, Xi en Poetin kan niet tippen aan Jalta 

Poetin, Xi en Trump kwamen vandaag samen in de Chinese stad Shenzhen, een ontmoeting die veelvuldig wordt vergeleken met de Conferentie van Jalta in 1945. Volgens militair historicus Christ Klep gaat die vergelijking mank: ‘De diplomatie van Jalta bestaat niet meer.’  ‘Het nieuwe Jalta’, zo wordt de ontmoeting tussen de hedendaagse grootmachten Rusland, China en...

Lees meer
Loginmenu afsluiten