Home Beatrix wilde geen krans leggen bij het Slavernijmonument

Beatrix wilde geen krans leggen bij het Slavernijmonument

Koningin Beatrix wilde geen excuses maken voor het Nederlandse aandeel in de Trans-Atlantische slavernij, zo blijkt uit de meerdelige studie naar het koloniale verleden van de Oranjes. Historicus en schrijver Philip Dröge vraagt zich af: waarom deed de vorstin zo?

Beatrix bij het slavernijmonument
Koningin Beatrix bij de onthulling van het Nationaal Monument Slavernijverleden in Amsterdam, 1 juli 2002. ANP/Capital Photos

Philip Dröge

Historicus en schrijver

Gepubliceerd op: 7 oktober 2026

Update 8 oktober 2026

‘Excuses – daar gaan we het niet over hebben.’ Het deze week gepubliceerde onderzoek naar de Oranjes en het slavernijverleden vertelt ons niet alleen veel over hoe de Nederlandse elite eeuwenlang tegen de mensenhandel aankeek, maar opmerkelijk genoeg ook hoe de moderne monarchie functioneert. Brisant zijn vooral de aantekeningen van Beatrix die onderzoeker Gert Oostindie mocht inzien en – zeer uitzonderlijk bij de Oranjes – ook citeert.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Begrijp het heden, begin bij het verleden: met HN Actueel lees je historische achtergronden bij het nieuws van nu. Je leest al voor €4,99 per maand.

Drieëndertig keer sprak Beatrix een kerstboodschap uit. Drieëndertig keer ‘vrede op aarde’ en aandacht voor de gruwelen van anderen, terwijl ze nooit een woord vuilmaakte over de wandaden waar haar eigen familie bij betrokken was. En al helemaal niet over schuld. Het is geen toeval, ontdekte Oostindie. In haar aantekeningen over het koloniale verleden verheerlijkte de koningin niets, maar ze erkende ook geen Nederlandse verantwoordelijkheid, in tegenstelling tot wat Willem-Alexander later zou doen.

Bovendien was Beatrix selectief, ze had veel interesse in de Caribische gebiedsdelen, maar Suriname en Indonesië boeiden haar minder. Zelfs tijdens staatsbezoeken over en weer sprak Beatrix niet over de zwarte bladzijdes van Oranje in de Oost. ‘Ze vermeed excuses en sprak vooral in termen van vriendschap en een focus op de toekomst.’

‘Geen kranslegging. Verkeerde symboliek’

En dan de onthulling van het Nationaal Monument Slavernijverleden in 2002. Het was, zo weten we nu dankzij de studie van Oostindie, een koninklijke nagelbijter. Er waren bij Beatrix ‘aarzelingen over de vraag of het [haar aanwezigheid] opportuun was’. Want geef je daarmee geen verantwoordelijkheid toe? Beatrix wist donders goed dat ze moest gaan, net zoals je naar de begrafenis van je oudtante gaat die je nooit goed hebt gekend. Haar notities? Een prachtig inkijkje in haar geest. ‘Geen kranslegging,’ schreef ze. ‘Verkeerde symboliek.’

Alsof tranen onbetamelijk zijn; alsof gevoel tonen ongepast is voor degenen die nooit hebben geleden of voor zij die geen persoonlijke schuld hebben. Zelfs anderen moesten in die mal passen. ‘De onthulling zal [!] in het teken staan ​​van de emancipatie uit de slavernij, niet van de herdenking van de slachtoffers. Dit zal uit de toespraken moeten blijken.’ Jawel, majesteit.

Excuses sloot ze helemaal uit en wilde ze ook niet bespreken. Waarom deed zij zo? Oostindie toont de bekende reflex om de Oranjes te beschermen. Het kwam door de kabinetten in haar regeerperiode, schrijft hij, die spraken niet over het kolonialisme ‘en dus beschikte ze niet over […] politieke bewegingsruimte’. Terwijl ze diezelfde marge op andere onderwerpen wel nam en iemand als Van Agt zich wel degelijk bezighield met deze thematiek. ‘Ze positioneerde zich ook bewust als hoedster van de tradities en de reputatie van het Huis van Oranje’, concludeert de hoogleraar, een scherpere analyse.

Je kunt ook zeggen dat de vorstin een kind van haar tijd was. Opgegroeid met Daar werd wat groots verricht en de heldenverhalen van mannen in het wit met pitrieten helmen. Vandaar ook dat kijken naar de toekomst, de makkelijkste weg. Je voelt het ongemak, maar wilt het nog niet onder ogen zien. Dus je richt je blik diametraal de andere kant op.

Nieuwste berichten

De Franse oproerpolitie grijpt in tijdens demonstraties op de Place de la Republique in Parijs, 17 oktober 2026.
De Franse oproerpolitie grijpt in tijdens demonstraties op de Place de la Republique in Parijs, 17 oktober 2026.
Artikel

Franse oproerpolitie pakt demonstranten aan zoals in de negentiende eeuw

Begin twintigste eeuw was Frankrijk het eerste land ter wereld dat een professionele oproerpolitie oprichtte. Ordehandhaving à la française was zelfs zo succesvol dat andere landen de Franse doctrine overnamen. Van die voorbeeldfunctie is weinig meer over. In de Noord-Franse stad Lens is het op maandag 5 oktober 2026 al vroeg in de morgen onrustig....

Lees meer
Dumitru en Florica Bagdasar met hun dochter Alexandra, circa 1939.
Dumitru en Florica Bagdasar met hun dochter Alexandra, circa 1939.
Artikel

De hersteller van de Roemeense volksgezondheid

Florica Bagdasar krijgt als minister de haast onmogelijke opdracht om na de Tweede Wereldoorlog de Roemeense gezondheidszorg uit de modder te trekken. Aan politieke gevoeligheden denkt ze niet, Bagdasar doet alles wat praktisch gezien nodig is. Het wordt haar niet in dank afgenomen. Florica Bagdasar heeft in 1946 net haar man begraven, als er wordt...

Lees meer
Fugger wil zijn geld terug
Fugger wil zijn geld terug
Recensie

Fugger wil zijn geld terug

De familie Fugger bouwde een netwerk op in heel Europa en financierde vorsten en pausen. Dat maakte ze ook kwetsbaar. Op 24 april 1523 schreef de Augsburgse bankier Jakob Fugger een brief aan Karel V, koning van Spanje, heer der Nederlanden en keizer van het Heilige Roomse Rijk der Duitse Natie. Aan het hof van...

Lees meer
In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt
In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt
Recensie

In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt

In films kan alles. In Spinoza discussieert de filosoof die religieuze waarheden in twijfel trok met kunstenaar Rembrandt van Rijn over het leven, de rede, God en religie. Dat de film historische fictie is, is geen bezwaar. Dat hij nogal schools uitpakt, is dat wel.  ‘Amsterdam 1656. Een machtige en rijke stad die zichzelf ziet...

Lees meer
Loginmenu afsluiten