‘Vaar je mee met de VOC? Naar verre vreemde landen en gebieden overzee?’ Een lied dat twintig jaar geleden voor de Canon werd gemaakt over de VOC, is op TikTok een eigen leven gaan leiden. Waarom is het vrolijk klinkende lied plotseling zo populair?
Wie op TikTok de zoekterm ‘VOC’ intikt, wordt overspoeld door filmpjes met een kinderliedje uit 2008. In honderden video’s volgen schilderijen van zeilschepen, kaarten met handelsposten en afbeeldingen van een oranjeharig tekenfiguur elkaar in rap tempo op, terwijl het vrolijk klinkende VOC-lied op de achtergrond speelt.
@excmusic "VOC" – Нидерландская песня про Голландскую Ост-Индскую Компанию. #нидерланды #nederland #voc #🇳🇱 ♬ VOC – Marieke Lustenhouwer
Op het ritme van een accordeon wordt vrolijk gezongen over de onderwerping van het Indonesische Bantam aan de ‘blanke gouverneur’. Ook wordt een zilvermeeuw in het lied het teken van de Republiek genoemd. ‘‘Zilvermeeuw’ rijmde natuurlijk prachtig op ‘Gouden Eeuw’,’ vertelt songwriter Marian van Gog. ‘Bij het schrijven stelde ik mij zo’n schip voor dat aan komt varen, waar de zilvermeeuwen omheen vliegen.’
Van Gog schreef het nummer in 2008 samen met Majel Lustenhouwer, die ook als dirigent van Kinderen voor Kinderen heeft gewerkt. Zijn dochter Marieke is de zangeres van het lied. ‘Het idee was om bij de Canon van de Nederlandse geschiedenis voor elk venster een lied te maken,’ vertelt Van Gog. ‘Majel maakte de muziek en ik schreef enkele teksten. We maakten de liedjes voor het basisonderwijs om de geschiedenislessen op te leuken.’ Het nummer was bedoeld voor leerlingen in groep 6 en 7, maar op TikTok is het door een heel ander publiek ontdekt.
Ironisch nationalisme
Op het eerste gezicht lijken de video’s op TikTok het VOC-verleden te verheerlijken. Expliciete kritiek op de compagnie is in de zogenoemde edits bijna niet te vinden. Ook niet in het lied, dat vanuit een Nederlands perspectief is geschreven. ‘Het nummer is achttien jaar geleden uitgebracht,’ zegt Van Gog. ‘Toen werd er nog gezegd dat de VOC ons de Gouden Eeuw bracht. Verder dan dat werd er nauwelijks over nagedacht. Als ik het nummer nu zou schrijven, zou het een ander lied worden.’
Worden de TikTok-filmpjes vanuit een serieuze nationalistische overtuiging gedeeld, of zijn ze als grap bedoeld? Naast de driekleur met het VOC-logo zien we stroopwafels, windmolens en tulpenvelden voorbijkomen. In reacties bij de video’s wordt het Nederlands nationalisme op de korrel genomen. Zo plaatsten gebruikers het woord ‘gekoloniseerd’ in hoofdletters: een verwijzing naar een meme waarbij berichten op sociale media zogenaamd voor Nederland worden toegeëigend.
Het lied is ook door fans van Ongezellig gekaapt: een online animatieserie over de schooldag van de mensschuwe Maya en haar twee adoptiezussen. De serie werd gemaakt door het YouTube-kanaal Studio Massa, dat zich kenmerkt door grappen over de Nederlandse identiteit en geschiedenis met een politiek incorrect tintje. Zo is op dit YouTube-kanaal de oorsprong van de ‘Gekoloniseerd’-meme te vinden. Ook maakte Studio Massa het humoristische lied ‘Fijn Uitgedoste Barbaar’ van ‘Stille Willem’: het rappende alter-ego van de vader des vaderlands.
TikTok-gebruikers spelen graag in op de foute humor van Studio Massa. Een van de Ongezellig-personages die vaak terugkeert is Mymy, een brutale Nederlandse nationalist die haar haar oranje verft om te verhullen dat ze eigenlijk uit Japan komt. Meerdere gebruikers noemen het VOC-lied een ‘Japsterdam classic’: een verwijzing naar een scène waarin Mymy tegen een leraar liegt dat ze niet in Nagasaki maar in Drenthe is geboren.
‘Nederlands is een neptaal’
Uit de commentsonder de video’s blijkt dat ook buitenlandse TikTok-gebruikers van het VOC-lied genieten, maar dan om andere redenen. ‘Ik kan niet geloven dat Nederlands een echte taal is,’ reageert een van hen op een filmpje. Andere gebruikers maken soortgelijke grappen. Ze vergelijken Nederlands schertsend met Engels of Duits en noemen het ‘geen serieuze taal’.
De plotselinge populariteit van het VOC-lied is dus ook deels te verklaren aan de hand van memes over de Nederlandse taal. Toch blijft het onduidelijk waarom juist dit nummer op TikTok aanslaat. Waarom niet de rap van Stille Willem bijvoorbeeld? ‘Ik zit zelf niet op TikTok, dus ik wist niet dat het lied zo populair was,’ zegt Marian van Gog erover. ‘Ik heb geen idee waarom dit nummer opeens zo’n succes is. Ik denk dat het wel met de melodie te maken heeft, en met het feit dat het een vrolijk nummer is.’
Het komt vaker voor dat een obscuur lied opeens populair wordt op TikTok. Zo scoorde de rockband Pavement in 2020 uit het niets een hit met ‘Harness Your Hopes’, een B-Side uit 1999 die niet eens op een studioalbum verscheen. In 2023 vond de band Pinegrove onverwachts succes met het elf jaar oude nummer ‘Need 2’ dankzij een TikTok-dansje dat al snel de ‘Pinegrove Shuffle’ werd genoemd. Met deze voorbeelden in gedachten is het misschien niet zo gek dat een oud kinderliedje met een aanstekelijke melodie opeens nieuw leven is ingeblazen. Dat er vrolijk over de onderwerping van Bantam wordt gezongen is een bijzaak voor de Engelssprekende fans en vooral grappig voor degene die wel Nederlands verstaan.
