Home Stad en platteland konden helemaal niet zonder elkaar

Stad en platteland konden helemaal niet zonder elkaar

Paul Brusse neemt de economische ontwikkeling van Nederland de afgelopen tien eeuwen onder de loep. Daarbij vermijdt hij ‘Hollandocentrisme’ en kijkt hij ook naar andere regio’s. 

Bedrijvigheid in stad en streek door Paul Brusse

Rob Hartmans

Historicus, journalist en vertaler

Gepubliceerd op: 1 april 2026

Update 2 april 2026

Nederland is een landje van postzegelformaat, dat in economisch opzicht meer voorstelt dan tal van grotere landen. En niet sinds vandaag of gisteren. Ondanks de geringe omvang wordt Nederland gekenmerkt door een enorme economische diversiteit. Niet alleen bloeien hier veel verschillende bedrijfstakken, ook is de geografische spreiding van die activiteiten opmerkelijk en hebben streken die vrij dicht bij elkaar liggen op economisch gebied een uiteenlopende ontwikkeling doorgemaakt. 

Er bestaan veel goede boeken over de economische geschiedenis van Nederland, vaak beslaan die enkele eeuwen. Wat het nieuwe boek van economisch-geografisch historicus Paul Brusse bijzonder maakt, is niet alleen dat hij maar liefst tien eeuwen onder de loep neemt, maar vooral dat hij afstand neemt van het sterk ‘Hollandocentrische’ perspectief van de meeste studies. Uiteraard domineerde Holland lang de economie van de Noordelijke Nederlanden. Tegelijk was binnen Holland zelf de economische diversiteit veel groter dan doorgaans wordt opgemerkt. Om nog maar te zwijgen van het gegeven dat in veel boeken de plattelandseconomie en nijverheid in de overige provincies er zeer bekaaid vanaf komen. 

Meer historische context bij het nieuws van vandaag?

Meld je aan voor de gratis nieuwsbrief van Historisch Nieuwsblad.
Ontvang historische artikelen, nieuws, boekrecensies en aanbiedingen wekelijks gratis in je inbox.

Brusse knipt de duizend jaar die hij analyseert op in vier tijdvakken, waarin hij kijkt naar de ontwikkelingen in de verschillende streken. Zo behandelt hij de zeventiende-eeuwse papiernijverheid in zowel de Zaanstreek als op de Veluwe – de belangrijkste centra van deze tak van nijverheid. De watermolens op de Veluwe die papier maakten beschikten over voldoende schoon water, wat essentieel is voor het productieproces. In de Zaanstreek moest dat eerst gezuiverd worden, maar de Zaanse windmolens waren krachtiger en efficiënter, terwijl deze streek door zijn ligging ook in het voordeel was bij de aanvoer van grondstoffen en de afzet van het eindproduct.  

Locatie is een essentiële factor voor economisch succes, toont Brusse. Maar wat in de ene periode een gunstige ligging is kan later weer een nadeel worden. Havens kunnen dichtslibben en de vraag naar specifieke gewassen kan veranderen. En gebieden die lange tijd slecht toegankelijk waren kunnen door de aanleg van kanalen of spoorwegen helemaal opbloeien. Dit gedegen, goed leesbare boek biedt een interessant en levendig beeld van de allesbehalve gelijkmatige economische ontwikkeling van Nederland.

Bedrijvigheid in stad en streek. Economisch-geografische geschiedenis van Nederland vanaf circa 1000 

Paul Brusse
599 p. Prometheus, € 44,99 

Bedrijvigheid in stad en streek door Paul Brusse

Dit artikel is gepubliceerd in Historisch Nieuwsblad 4 - 2026

Nieuwste berichten

De Franse oproerpolitie grijpt in tijdens demonstraties op de Place de la Republique in Parijs, 17 oktober 2026.
De Franse oproerpolitie grijpt in tijdens demonstraties op de Place de la Republique in Parijs, 17 oktober 2026.
Artikel

Franse oproerpolitie pakt demonstranten aan zoals in de negentiende eeuw

Begin twintigste eeuw was Frankrijk het eerste land ter wereld dat een professionele oproerpolitie oprichtte. Ordehandhaving à la française was zelfs zo succesvol dat andere landen de Franse doctrine overnamen. Van die voorbeeldfunctie is weinig meer over. In de Noord-Franse stad Lens is het op maandag 5 oktober 2026 al vroeg in de morgen onrustig....

Lees meer
Dumitru en Florica Bagdasar met hun dochter Alexandra, circa 1939.
Dumitru en Florica Bagdasar met hun dochter Alexandra, circa 1939.
Artikel

De hersteller van de Roemeense volksgezondheid

Florica Bagdasar krijgt als minister de haast onmogelijke opdracht om na de Tweede Wereldoorlog de Roemeense gezondheidszorg uit de modder te trekken. Aan politieke gevoeligheden denkt ze niet, Bagdasar doet alles wat praktisch gezien nodig is. Het wordt haar niet in dank afgenomen. Florica Bagdasar heeft in 1946 net haar man begraven, als er wordt...

Lees meer
Fugger wil zijn geld terug
Fugger wil zijn geld terug
Recensie

Fugger wil zijn geld terug

De familie Fugger bouwde een netwerk op in heel Europa en financierde vorsten en pausen. Dat maakte ze ook kwetsbaar. Op 24 april 1523 schreef de Augsburgse bankier Jakob Fugger een brief aan Karel V, koning van Spanje, heer der Nederlanden en keizer van het Heilige Roomse Rijk der Duitse Natie. Aan het hof van...

Lees meer
In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt
In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt
Recensie

In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt

In films kan alles. In Spinoza discussieert de filosoof die religieuze waarheden in twijfel trok met kunstenaar Rembrandt van Rijn over het leven, de rede, God en religie. Dat de film historische fictie is, is geen bezwaar. Dat hij nogal schools uitpakt, is dat wel.  ‘Amsterdam 1656. Een machtige en rijke stad die zichzelf ziet...

Lees meer
Loginmenu afsluiten