Home Dominees doopten voormalige slaven

Dominees doopten voormalige slaven

Op 14 juni 1767 werd Jacoba Leijlard gedoopt in Venlo. Dat was opmerkelijk, want Leijlard – ongeveer vijftien jaar oud – had in West-Indië als slaaf moeten werken.

Twee Afrikaanse mannen door Rembrandt van Rijn
Twee Afrikaanse mannen. Door Rembrandt van Rijn, 1661.

Geertje Dekkers

Historicus en journalist

Gepubliceerd op: 19 augustus 2025

Voor mensen als Leijlardwas een doop doorgaans niet weggelegd, want die zou erkenning impliceren van haar volwaardige menselijkheid en dat paste niet bij slavernij. Maar inmiddels woonde zij in de Nederlandse Republiek, waar slavernij officieel niet was toegestaan.

Meer historische context bij het nieuws van vandaag?

Meld je aan voor de gratis nieuwsbrief van Historisch Nieuwsblad.
Ontvang historische artikelen, nieuws, boekrecensies en aanbiedingen wekelijks gratis in je inbox.

Vincent Laarman en Martijn Stoutjesdijk vonden in het tijdschrift Boekzaal der Geleerde Wereld een aankondiging van Leijlards doop en die van veertig andere ‘zwarte’ personen uit Azië en Afrika. Al die doopplechtigheden vonden plaats in gereformeerde kerken in de jaren 1721-1799. De doopaankondigingen bevatten vaak Bijbelpassages die gelijkheid van alle mensen impliceerden, ongeacht de huidskleur, zo schrijven Laarman en Stoutjesdijk in BMGN. Dat terwijl het merendeel van de Nederlandse dominees in de achttiende eeuw slavernij in overzeese gebieden aanvaardde, op basis van racistische opvattingen waarvoor ze legitimatie vonden in de Bijbel.

Ook op Nederlandse bodem was de status van personen met een donkere huid allesbehalve zeker. Zo beschouwde haar baas Leijlard ten tijde van haar doop nog als slaaf. Vier jaar later vroeg ze de West-Indische Compagnie om schriftelijke erkenning van haar vrijheid. Haar status als christen voerde ze aan als extra motivatie. Maar de WIC vond zo’n document niet nodig, omdat iedereen op Nederlandse bodem formeel vrij was. Dat de praktijk rommeliger was, deed er niet toe.

Schilderij: Twee Afrikaanse mannen. Door Rembrandt van Rijn, 1661.

Dit artikel is gepubliceerd in Historisch Nieuwsblad 9 - 2025

Nieuwste berichten

Een van de opgegraven skeletten, vermoedelijk een mensenoffer.
Een van de opgegraven skeletten, vermoedelijk een mensenoffer.
Nieuws

Archeologen ontdekken mensenoffers in Romeinse tempel

Archeologen deden een verontrustende ontdekking tijdens opgravingen nabij een groot Romeins tempelcomplex in Frankfurt-Heddernheim. Zij vonden drie menselijke skeletten op offerplekken aan de Romeinse goden. Hoewel de analyse van de skeletten nog in volle gang is, heeft onderzoeker Marcus Scholz van de Goethe-Universität Frankfurt am Main inmiddels verklaard dat het hier zeer waarschijnlijk om menselijke...

Lees meer
Andrea Wulf
Andrea Wulf
Interview

Racist zijn is een keuze, zegt historicus Andrea Wulf

De Britse historicus Andrea Wulf geeft een vergeten outsider zijn plaats terug in de geschiedenis. Een man die meer verlicht was dan de veel bekendere Verlichtingsdenkers van zijn tijd. ‘George Forster was in staat de ketenen van de vooroordelen te breken.’ Op 31 december 1793, vierenhalf jaar na de bestorming van de Bastille, werd in...

Lees meer
De herbegrafenis van pater Toufar in 2015.
De herbegrafenis van pater Toufar in 2015.
Artikel

Een bewegend kruis werd de Tsjechische pater Toufar fataal

Tijdens een adventsmis in 1949 in een Tsjechisch dorpskerkje begon een crucifix op onverklaarbare wijze te bewegen. De pater Josef Toufar werd slachtoffer van dit ‘mirakel’. Hij bezweek aan martelingen door de Tsjechoslowaakse Staatsveiligheidsdienst, die hem ervan verdacht het wonder in elkaar te hebben geknutseld. Het was bijna twee jaar na de ‘Glorieuze Februari’ van...

Lees meer
Een planter met zijn njai en kinderen. Sumatra, circa 1900.
Een planter met zijn njai en kinderen. Sumatra, circa 1900.
Recensie

Indische seks in geuren en kleuren

De geschiedenis van ‘ons Indië’ wordt meestal beschreven met een focus op verovering en geweld. Lizzy van Leeuwen kiest in Indehoy! voor een radicaal andere aanpak: zij analyseert de seksuele praktijken die er ruim drie eeuwen heersten. Het gevaar bij een dergelijk ruim en tijdsomspannend perspectief is dat je een verzameling anekdotes en weetjes over...

Lees meer
Loginmenu afsluiten