Home Dossiers De Verlichting Voltaire over de Republiek

Voltaire over de Republiek

  • Gepubliceerd op: 9 juli 2009
  • Laatste update 03 nov 2022
  • Auteur:
    Wim Berkelaar
  • 2 minuten leestijd
Voltaire over de Republiek
Cover van
Dossier De Verlichting Bekijk dossier

Wat maakt de Franse schrijver Voltaire (1694-1778) klassiek? Een origineel denker kan hij niet genoemd worden, veeleer een popularisator van andermans ideeën. Het geheim van Voltaire schuilt niet zozeer in zijn spectaculaire leven, ook al spreekt dat nog steeds tot de verbeelding. Het is ook niet dat hij over alles (filosofie, theologie, literatuur, geschiedenis) schreef. Nee, vooral de stijl waarin hij zijn belevenissen en zijn gedachten verwoordde, maakt hem tot een tijdgenoot.

Als wereldburger kwam Voltaire overal, dus ook in de Republiek. Dat lag voor de hand. In zijn eigen, autoritair geregeerde koninkrijk Frankrijk moest hij steeds op zijn tellen passen. In de Republiek was hij vrijer en knoopte hij tal van contacten aan. Voltaire sprak en schreef niet alleen met beroemde natuurkundigen als Willem Jacob ’s-Gravesande en Petrus van Musschenbroek en een dichter als Willem van Haren; hij kwam ook thuis bij stadhouder Willem IV, een wat ongelukkige figuur die gebukt ging onder de schaduw van zijn voorganger, stadhouder-koning Willem III.

De beschouwingen over al deze figuren zijn kostelijk om te lezen. Voltaire portretteert mensen op een manier die je niet snel vergeet. Neem Willem IV. Voltaire was in 1738 enige tijd te gast op Het Loo. De gebreken en kwaliteiten van de prins geeft hij op 6 augustus 1738 door aan Frederik de Grote.

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Historischnieuwsblad.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste historische verhalen door toonaangevende historici. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand, de eerste maand €1,99. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Voltaire constateert dat ‘de demon van de ambitie’ de prins verpest: ‘Deze prins, die de gelukkigste van alle mensen zou kunnen zijn, wordt verteerd door chagrijn in zijn mooie paleis, te midden van zijn tuinen en een schitterend hof. Dat is werkelijk spijtig, want hij is verder zeer intelligent en beschikt over niet-geringe kwaliteiten.’

Ook over het verleden van de Republiek kan Voltaire onderhoudend schrijven. Natuurlijk gaat zijn bewondering vooral uit naar gelijkgezinden in de strijd tegen het bijgeloof, zoals ‘de goeie Balthasar Bekker’, de protestantse theoloog die in de zeventiende eeuw grote ophef veroorzaakte met zijn Betoverde wereld, waarin hij zich verzette tegen tovenarij en het geloof in heksen, duivels en demonen.

Jan Pieter van der Sterre (samenstelling en vertaling)

Voltaire en de Republiek. Teksten van Voltaire over Holland en de Hollanders

550 p. Atlas, euro 39,50

Nieuwste berichten

Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Artikel

Dissident ging liever naar het strafkamp dan op de vlucht

Net als Aleksej Navalny besloot de Duitse dissident Carl von Ossietzky zijn land niet te ontvluchten toen hij gevaar liep. Hij wist dat hij bovenaan de zwarte lijst van de nazi’s stond, maar bleef toch in Berlijn toen Hitler in 1933 de macht greep. ‘De opposant die over de grens vlucht, werpt al snel holle frasen zijn land in,’ meende hij. Die moed bekocht hij met de dood in een concentratiekamp.

Lees meer
Waffen SS'ers in Vught
Waffen SS'ers in Vught
Interview

‘Waffen-SS’ers dachten dat het verleden niet lang aan hen zou kleven’

Hoewel ze geen paspoort meer hebben, blijven veel Syriëgangers toch in Nederland. Ook in 1945 verloren mannen die zich bij de Duitsers hadden aangesloten hun Nederlanderschap. Maar de omgang met deze Waffen-SS’ers en de Syriëgangers verschilt volgens historicus Peter Romijn. ‘De huidige wetgeving draait om uitstoting, maar na de Tweede Wereldoorlog was ook sprake van re-integratie.’

Lees meer
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Artikel

Een presidentskandidaat dump je niet zomaar

Terwijl Donald Trump en Joe Biden zich opmaken voor de verkiezingsstrijd, gaan er bij hun partijen stemmen op om alsnog voor een andere presidentskandidaat te kiezen. Maar het verleden leert dat het lastig is om een leidende kandidaat opzij te zetten.

Lees meer
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Artikel

De populistische Gracchen beloofden gouden bergen

Populistische politici zijn van alle tijden. Na een mislukte carrière zag de Romein Tiberius Gracchus nog maar één uitweg: hij werd een volkstribuun die het volk beloofde wat het wilde horen. Of zijn plannen uitvoerbaar waren, deed er niet toe. Het ging hem om de macht. En dat gold ook voor zijn broer en opvolger Gaius.

Lees meer