Keer op keer stelden tegenstanders als Cleopatra, Spartacus, Hannibal en Attila de Hun Rome op de proef. Peter Matyszak vertelt over de geschiedenis van het Romeinse Rijk aan de hand van beroemde opponenten.
In Vijanden van Rome schetst Peter Matyszak leven en sterven van zeventien notoire tegenstanders van het Romeinse Rijk, van Hannibal tot Attila de Hun. Daarmee omspant zijn boek zes eeuwen wereldgeschiedenis, verdeeld over vier tijdvakken: opkomst en bloei van de Republiek, de vestiging van de Pax Romana onder keizer Augustus, de consolidatie van het keizerrijk en het geleidelijke verval van Rome vanaf de derde eeuw na Christus, bezegeld met de definitieve ondergang in 476.
De revue passeren onder anderen Cleopatra, Spartacus en Boudia, de kleurrijke leidster van de opstand in Brittannia in de eerste eeuw na Christus. Wat precies de bedoeling is van Matyszak met deze opzet blijft vrij duister. Hij gebruikt de proloog vooral om de voorgeschiedenis van de krijger-koningen te beschrijven, niet om zijn intenties toe te lichten. In elk geval maakt hij duidelijk dat elke periode haar eigen type vijandschap heeft opgeroepen.
Zo opent hij met de glorieuze overwinning van Hannibal tegen de Romeinen in de Slag bij Cannae op 2 augustus 216 v.Chr., toen naar schatting 45.000 legionairs het leven lieten. Hannibal leek het lot van de Republiek daarmee te hebben bezegeld: niet Rome, maar Carthago zou de loop van de wereldgeschiedenis bepalen. Maar hij onderschatte de veerkracht en strijdlust van de Romeinen. Rome floreerde niet ondanks, maar juist dankzij zijn vijanden. Op het slagveld vielen roem en eer te behalen – broodnodig voor een glansrijke carrière in de senaat. In het legioen vochten soldaten fanatiek voor hun eigen grond, die ze in vredelievender tijden als boeren bewerkten. Die ‘oorlogsprikkel’ ontbrak toen 668 jaar later Attila de Hun voor de poorten van Rome stond. Het Rijk was zo geëxpandeerd dat er nog nauwelijks oorlogsbuit te halen viel en het leger bestond vooral uit foederati, niet-Italisch krijgsvolk dat in dienst van Rome vocht.
Matyszak heeft voor zijn geschiedenis van het Romeinse Rijk nauwelijks 250 pagina’s uitgetrokken. Die beknoptheid wreekt zich. Het duizelt de lezer bij tijd en wijle van de informatiedichtheid. Daarbij beschikt hij niet over een al te vlotte pen. De levendigste passages zijn de citaten uit de werken van Plutarchus, Hiëronymus en Zosimus. De bloemrijke taal van de klassieken is een verademing na knullige formuleringen als: ‘De barbaren mochten zich dan naar verluidt relatief netjes gedragen hebben, dat neemt natuurlijk niet weg dat de plundering van Rome een nare en onaangename zaak was.’ Het understatement van de eeuw.
Eric Palmen is historicus.
Vijanden van Rome. Van Hannibal tot Attila de Hun
Peter Matyszak
272 p. Omniboek, € 29,99
