Home TIJDSCHRIFT VOOR TIJDSCHRIFTSTUDIES

TIJDSCHRIFT VOOR TIJDSCHRIFTSTUDIES

Wim Berkelaar

Historicus en journalist

Gepubliceerd op: 17 december 2001

Update 7 april 2020

Los nummer ƒ 20,-. Telefoon: 030-2540891

Op 1 juni 1974 schreef W.F. Hermans onder het pseudoniem Age Bijkaart een vermakelijke column in Het Parool. Hermans was samen met uitgever Geertjan Lubberhuizen van De Bezige Bij naar de voetbalinterland Nederland-België geweest. Hermans toonde zich bepaald geen liefhebber van het voetbalspel. De afkeer van voetbal zat in de familie: ‘Mijn ouders hebben mij altijd voorgehouden dat alleen domme mensen hun geld aan voetballen verspilden en dat het voor iemand van enige beschaving niet de moeite loonde te gaan kijken hoe tweeëntwintig hijgende stakkers zich in het zweet draven achter een opgeblazen stukje leer. “Net beesten”, zei mijn moeder, “ze gebruiken alleen hun poten, verder niets”’. Moeder Hermans had gelijk – gelijk hebben zat kennelijk ook in de familie.
Had hij tijd van leven gehad, dan zou W.F. Hermans raar opgekeken hebben van het Tijdschrift voor Tijdschriftstudies (2001/9). Dat bevat een flinterdun artikel over de reacties in de Nederlandse pers op het literaire voetbaltijdschrift Hard Gras. In dit tijdschrift deden onder meer Ronald Giphart en Herman Koch (Jiskefet) verslag van hun voetballiefde. Het tijdschrift, dat onder intellectuelen veel aanzien geniet, mocht zich op een goede pers verheugen, zo heeft neerlandicus Martin Brester uitgezocht. Die jongen studeerde zelfs af op zijn beperkte onderzoek. Dat kan maar zo aan de huidige universiteit.
Interessanter is de bijdrage van Hans Renders over het opinieblad Mandril, dat tussen 1948 en 1953 verscheen. Dat ‘maandblad voor mensen’, zoals de ondertitel luidde, besteedde aandacht aan politiek en cultuur. Het blad stond links van het midden en nam een voorbeeld aan het Amerikaanse weekblad The New Yorker. Mandril schuwde de satire niet en bespotte de zorg over zedenverwildering, die begin jaren vijftig in Nederland leefde. Geen wonder dat de destijds nog roomse Volkskrant weigerde advertenties voor Mandril te plaatsen. Toch was het blad niet zo links als de Volkskrant vreesde: het communisme werd ook door de redactie van Mandril te vuur en te zwaard bestreden.
Dit anticommunisme klonk door in de artikelen over cultuur. Begin jaren vijftig was jonkheer Willem Sandberg, directeur van het Stedelijk Museum, de kunstpaus van Amsterdam. Hij was de man die de Cobra-kunst van Karel Appel, Corneille en Constant ruime bekendheid gaf. Sandberg stond bekend om zijn communistische sympathieën en werd om die reden nauwlettend gevolgd door de Mandril-redactie. Hij kon geen goed doen. Datzelfde gold voor de Cobra-kunstenaars: ‘Zij bevuilen alles wat men aan waarden bijeen kan brengen’, schreef redacteur Henri Knap in 1951. Eigenlijk werd Mandril beheerst door het aloude motto ‘doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg’. De beeldende kunst moest niet abstract zijn en in de literatuur werden eenvoudige vertellers als Jan de Hartog (Hollands glorie), A.M. de Jong (Merijntje Gijzen) en Piet Bakker (Ciske de Rat) gesteld boven Gerard Reve en Bert Schierbeek. De laatste schreef in 1951 Het boek Ik, waarover Mandril oordeelde: ‘Associatief proza dat geen logische zin heeft en ook niet wil hebben, voor een psychiater om van te watertanden.’

Nieuwste berichten

Karl Lueger: de vader van het rechtse populisme
Karl Lueger: de vader van het rechtse populisme
Artikel

Karl Lueger: de vader van het rechtse populisme

Als campagnevoerder, redenaar en antisemiet wees Karl Lueger de weg aan Adolf Hitler, die in Mein Kampf zijn bewondering voor de Weense burgemeester beschreef. Maar er waren ook grote tegenstellingen. Hoewel ze elkaar nooit hebben ontmoet, zal de naam van dr. Karl Lueger altijd verbonden blijven met die van Adolf Hitler. Toen Hitler in september...

Lees meer
Chris Stoffer (SGP), Joost Eerdmans (JA21) en Henk Vermeer (BBB) staan de pers te woord, 30 oktober 2026.
Chris Stoffer (SGP), Joost Eerdmans (JA21) en Henk Vermeer (BBB) staan de pers te woord, 30 oktober 2026.
Interview

De Zuiderzee is nooit gedempt in de ogen van rechtse politici

De partijleiders van JA21, SGP en BBB hebben alle drie een connectie met het Veluwse Harderwijk en komen daar graag voor uit. Historicus Eva Vriend is niet verbaasd: ‘Rechtse partijen zien visserijplaatsen nog altijd als het echte Nederland.’ Joost Eerdmans (JA21), Chris Stoffer (SGP) en Henk Vermeer (BBB) kunnen het kabinet aan een meerderheid helpen...

Lees meer
Eustatius van Boulogne op het tapijt van Bayeux
Eustatius van Boulogne op het tapijt van Bayeux
Artikel

Gaf een koningsmoordenaar opdracht voor het Tapijt van Bayeux?

Op het Tapijt van Bayeux speelt graaf Eustatius van Boulogne een heldenrol. Maar volgens de kronieken was hij een lafaard – of erger. Liet hij het borduurwerk maken om zijn naam te zuiveren? In het British Museum wordt momenteel het Tapijt van Bayeux tentoongesteld. Het is een van de belangrijkste bronnen over de Slag bij...

Lees meer
Allegorie op de Pacificatie van Gent. De Nederlandse Leeuw bewaakt het toegangshek naar de Hollandse Tuin met de zeventien provincies. Spaanse soldaten hebben de tuin omsingeld. Naar ontwerp van Adriaen Pietersz van de Venne, circa 1624.
Allegorie op de Pacificatie van Gent. De Nederlandse Leeuw bewaakt het toegangshek naar de Hollandse Tuin met de zeventien provincies. Spaanse soldaten hebben de tuin omsingeld. Naar ontwerp van Adriaen Pietersz van de Venne, circa 1624.
Artikel

De Pacificatie van Gent was een verdeelde vrede

De Pacificatie van Gent wordt wel gezien als een eerste onafhankelijkheidsverklaring van de Nederlanden. Katholieken en protestanten, steden en adel verenigden zich om de muitende soldaten van het Habsburgse leger het land uit te krijgen. Maar waren de ondertekenaars wel zo eensgezind? Op 8 november 1576 schalden de trompetten over de Botermarkt in Gent. Een...

Lees meer
Loginmenu afsluiten