Home Post-utopisch landschap

Post-utopisch landschap

Bastiaan Bommeljé

Historicus

Gepubliceerd op: 5 juli 2002

Update 7 april 2020

Historici houden van grote verbanden. Zij zien een weefsel van structuren, conjuncturen en evenementen, waar anderen slechts moedwil of misverstand ontwaren. Geschiedkundigen staan dan ook niet verbaasd te kijken bij de vaststelling dat Nederlandse koters intellectueel onder doen voor hun Vlaamse collegae. Zij zien het historisch mozaïek en weten dat het waar is. Het past in de tijd waarin wij leven, en als die tijd bezeten is, dan is het niet van de zucht naar kennis. De koters zijn niet de enige Nederlanders die onder doen voor de Vlamingen. Behalve bij Tien voor Taal verliezen wij ook steeds bij het examen voor Europees ambtenaar, en dat komt vooral door gebrek aan historische kennis.

Geen wonder dat de Onderwijsinspectie bezig is met grootschalig onderzoek naar ‘wantoestanden’ in het hoger en wetenschappelijk onderwijs. En dan gaat het over het onderwijs waaraan Nederland ongeveer 20 procent meer uitgeeft per student dan het Europees gemiddelde. Nederland is dan ook het enige land ter wereld waar 50 procent van het universitaire personeel niet betrokken is bij onderwijs (20 procent) of onderzoek (30 procent). De managers, procesbewakers en human resource-beheerders zorgen ervoor dat een hedendaagse student, gecorrigeerd voor inflatie, de overheid twee keer zoveel kost als een student in 1956, hoewel die twee jaar langer studeerde.

Wat ik wil zeggen, is dat hier voor historici een terrein braak ligt. Misschien lijkt dit een saai onderwerp, maar dat is schijn! Het gaat om het terrein waar de nieuwe en de oude tijd het hardst op elkander botsen, waar de gekreukelde hoop op de nieuwe mens en het ontnuchterend inzicht dat het tobben blijft, het pijnlijkst schuren. Indien ik jong en veelbelovend was, zou ik onverwijld beginnen aan de geschiedenis van het Nederlandse onderwijspolitiek, van utopie tot post-utopie. Straks is het misschien te laat.
Nu nog heerst die heerlijke collectieve kater overal in het avondland; net als elders zijn we doende met glazige ogen de resten van de drie opeenvolgende utopische oprispingen op te vegen: de culturele utopie van 1968; de politieke utopie van 1989; en de economische utopie van de jaren negentig. En al doende lijkt het Europa van nu op het Europa van 1814: kleine koninkjes krabbelen terug naar hun troontjes, de romantiek en de grote gebaren zijn voorbij; en wat ooit meeslepend leek, blijkt nu humbug in scherven.
Inmiddels heeft de onderwijsinspectie ‘sterke aanwijzingen’ dat in het hoger onderwijs ‘op grote schaal’ wordt gesjoemeld. En al eerder beoordeelden visitatiecommissies in het HBO de relevantie van toetsen bij 31 van de 61 beoordeelde opleidingen als ‘matig of onvoldoende’; bij eenderde van deze opleidingen was het niveau van de toetsing ‘matig of onvoldoende’. Bij 11 van de 28 onderzochte universitaire opleidingen bleek de kwaliteitsbewaking van de toetsen ‘onvoldoende’. Een geschiedenisstudente vertelde onlangs in de krant dat zij met anderhalve dag studie in de week moeiteloos door haar opleiding hobbelt.
Kijk, die parlementaire enquête komt er wel, maar het is aan een nijver historicus hier de subtiele weefsels van moedwil en misverstand in kaart te brengen.

Nieuwste berichten

De Franse oproerpolitie grijpt in tijdens demonstraties op de Place de la Republique in Parijs, 17 oktober 2026.
De Franse oproerpolitie grijpt in tijdens demonstraties op de Place de la Republique in Parijs, 17 oktober 2026.
Artikel

Franse oproerpolitie pakt demonstranten aan zoals in de negentiende eeuw

Begin twintigste eeuw was Frankrijk het eerste land ter wereld dat een professionele oproerpolitie oprichtte. Ordehandhaving à la française was zelfs zo succesvol dat andere landen de Franse doctrine overnamen. Van die voorbeeldfunctie is weinig meer over. In de Noord-Franse stad Lens is het op maandag 5 oktober 2026 al vroeg in de morgen onrustig....

Lees meer
Dumitru en Florica Bagdasar met hun dochter Alexandra, circa 1939.
Dumitru en Florica Bagdasar met hun dochter Alexandra, circa 1939.
Artikel

De hersteller van de Roemeense volksgezondheid

Florica Bagdasar krijgt als minister de haast onmogelijke opdracht om na de Tweede Wereldoorlog de Roemeense gezondheidszorg uit de modder te trekken. Aan politieke gevoeligheden denkt ze niet, Bagdasar doet alles wat praktisch gezien nodig is. Het wordt haar niet in dank afgenomen. Florica Bagdasar heeft in 1946 net haar man begraven, als er wordt...

Lees meer
Fugger wil zijn geld terug
Fugger wil zijn geld terug
Recensie

Fugger wil zijn geld terug

De familie Fugger bouwde een netwerk op in heel Europa en financierde vorsten en pausen. Dat maakte ze ook kwetsbaar. Op 24 april 1523 schreef de Augsburgse bankier Jakob Fugger een brief aan Karel V, koning van Spanje, heer der Nederlanden en keizer van het Heilige Roomse Rijk der Duitse Natie. Aan het hof van...

Lees meer
In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt
In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt
Recensie

In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt

In films kan alles. In Spinoza discussieert de filosoof die religieuze waarheden in twijfel trok met kunstenaar Rembrandt van Rijn over het leven, de rede, God en religie. Dat de film historische fictie is, is geen bezwaar. Dat hij nogal schools uitpakt, is dat wel.  ‘Amsterdam 1656. Een machtige en rijke stad die zichzelf ziet...

Lees meer
Loginmenu afsluiten