Ik wandelde door de stad die ik zo goed ken, maar waar ik al anderhalf decennium niet meer was geweest. Natuurlijk herkende ik de straten, de loopjes, de lijnen. Maar er was iets veranderd, de schaduwen leken onder een andere hoek te vallen. Wat precies, dat kon ik niet onder woorden brengen.
Het is een van de fenomenen van ouder worden: het besef dat je zelf ook deel uitmaakt van de geschiedenis. Als je jonger bent, zie je de wijzers van de klok niet bewegen, alles is. Maar heb je wat meer jaren onder je riem, dan staat de kleine wijzer tot je verbazing ineens op een heel andere plek. Terwijl je zou zweren dat er maar minuten waren verstreken. Naast ‘het is’ heb je ineens ook een ‘was’: vergelijkingsmateriaal.
Meer historische context bij het nieuws? Schrijf u in voor onze gratis nieuwsbrief.
Ik nam de smeedijzeren voetgangersbrug over de Salzach. Hier fietste ik als student overheen richting de collegezaal, wat natuurlijk niet was toegestaan. In Nederland zou niemand daar een punt van maken, maar hier herinnerden oudere dames mij er begin jaren negentig beleefd doch streng aan dat ik in overtreding was. Nu kegelde een moeder met kind achterop mij bijna omver op haar elektrische fiets. Ik wilde haar naroepen dat dit een voetgangersburg was, maar bedacht iets over het werpen van de eerste steen.
Dit artikel is exclusief voor abonnees
Gelukkig bleek er ook nog veel hetzelfde. Ik ging een koffie met taartje halen bij Tomaselli, dat er al zat toen Mozart om de hoek woonde. Vanaf het balkon keek ik op de Alte Markt, om tevreden te constateren dat tenminste hier de tijd het fatsoen had om stil te staan. Maar toen ik mijn bestelling voor een Schale Gold wilde plaatsen, bleek de ober Engelstalig. Sinds wanneer is dat de voertaal aan de voet van de Alpen?
Dat Engels was voor mij de druppel. Ineens zag ik het: deze stad was dat majestueus provinciale kwijtgeraakt, dat zo prettig talmende. Het tempo lag hoger, het geduld was gestorven op de voetgangersbrug. Net als zoveel steden was het een geoliede machine geworden waar de buschauffeurs ongeduldig wegrijden bij de halte en winkelpersoneel afrekenen belangrijker vindt dan verkopen.
Het gebakje verterend langs de rivier kwam ik bij een nieuwe brug voor voetgangers én fietsers. Interessant ontwerp, dacht ik nog, modern en toch passend bij de stad. Tot ik dichterbij kwam en zag dat het traliewerk vol hing met duizenden gegraveerde rode hangsloten. Net als in Boedapest. En Parijs. En Keulen. En New York, Algiers, Dublin, Tampere en Amsterdam. Daarmee boorde ik de laag aan onder mijn ergernis. Dat opgevoerde tempo was maar een symptoom; wat mij verdriet deed, is dat Salzburg is gaan lijken op al die andere plaatsen. Het eigene is gesleten, de wijzers zijn verder gekropen.
