• Inloggen
  • Shop
  • Winkelmand
  • Log in

    Wachtwoord vergeten?

    maandag 30 maart 2020

    Offshorepionier Pieter Schelte Heerema

    Bouwer in troebel water

    Door: Koen Vossen

    Heerema is een bekende naam in de internationale offshorebusiness. Maar hij is omgeven door schimmen uit het verleden. Oprichter Pieter Schelte Heerema was actief binnen de SS. Later in de oorlog hielp hij juist het verzet. Was hij slechts een opportunist?

    Op 10 januari 2015 arriveerde in Rotterdam het grootste schip uit de geschiedenis, 124 meter breed, 382 meter lang en acht voetbalvelden groot. Het maritieme monster was eigendom van de Nederlandse reder Edward Heerema, directeur van het miljardenbedrijf Allseas. ‘Hollandse glorie zonder weerga,’ zo luidde de kop van een bewonderend stuk in De Telegraaf.

    In veel andere, veelal buitenlandse media stond de zeereus echter heel anders bekend, namelijk als ‘het nazischip’. Heerema had het schip namelijk de Pieter Schelte gedoopt, als eerbetoon aan zijn vader. Maar deze Pieter Schelte Heerema was behalve een gevierd offshorepionier tijdens de Tweede Wereldoorlog lid van de Waffen-SS geweest, alsook directeur van naziorganisatie de Nederlandsche Oost Compagnie (NOC) en een uitgesproken antisemiet.

    Zoon Edward Heerema erkende dat zijn vader misstappen had begaan, maar deze zou hij aan het einde van de oorlog ruimschoots hebben goedgemaakt door enkele riskante verzetsactiviteiten. Om die reden had het Bijzonder Gerechtshof hem na 1945 grotendeels vrijgesproken, waardoor hij ongestoord zijn bedrijf kon opbouwen.
    Maar wat waren dan precies de verzetsactiviteiten waarop Heerema zich beriep? En hoe kwam hij eigenlijk aan het kapitaal waarmee hij zijn bedrijf startte?
     

    Groot-Germaanse gedachte

    Over de collaboratie van Pieter Schelte Heerema is het nodige bekend. De in 1908 in Amsterdam geboren waterbouwkundig ingenieur trad in 1931 in dienst van de Nederlandsche Maatschappij voor Havenwerken, waarvoor hij in diverse landen projecten uitvoerde. Tijdens een verblijf op de Canarische Eilanden raakte hij via een Oostenrijkse ingenieur in de ban van de nationaal-socialistische rassenkunde. Na thuiskomst meldde hij zich bij de meest racistische partij die Nederland toen rijk was: de Nationaal-Socialistische Nederlandsche Arbeiderspartij (NSNAP), een piepklein partijtje voor fanatici die de NSB van Mussert te burgerlijk vonden. Nederland is ‘een stervende natie, in de wurggreep van joodsche schachergeest en wankultuur’, zo schreef Heerema aan de partijleider, majoor Kruyt. Veel kon Heerema niet betekenen voor het splinterpartijtje, want in de daaropvolgende jaren werd hij gestationeerd in Perzië, Portugal en Venezuela.

    Tekst loopt door onder de afbeelding

    Pieter Schelte Heerema in het uniform van de Waffen-SS.
    Toen in mei 1940 de Wehrmacht Nederland binnenviel, keerde hij vrijwel meteen terug naar Europa om de Duitsers zijn diensten aan te bieden. Hij meldde zich aan bij de Nederlandsche Duitsche Kultuurgemeenschap en de Nederlandse SS, waar hij een aanstelling kreeg als leider van de afdeling (‘standaard’) Zuid-Holland en Zeeland. In deze hoedanigheid gaf de knappe blonde ingenieur enkele lezingen waarin hij zich liet kennen als voorstander van een Groot-Germaanse politieke unie, die onder meer Duitsland en Nederland moest omvatten. En ook als overtuigd aanhanger van de rassenleer. ‘Waar het Jodendom overheerscht, zal het Arische volk ten gronde gaan. Daarom moet in elk Arisch land de Joodsche kwestie opgelost worden,’ aldus Heerema in een lezing op 13 juni 1941 in het Odeon-theater in Den Haag.

    Een week later vielen de Duitsers de Sovjet-Unie aan – tot grote vreugde van Heerema, die zich vrijwel meteen meldde bij de Waffen-SS. Een roemruchte carrière maakte hij er niet. Na een maandenlange opleiding in Karinthië vertrok hij in maart 1942 eindelijk naar het oostfront, waar hij werd ingedeeld bij het SS-Pionier Ersatz Bataillon. Na twee maanden duimendraaien achter de linies werd hij alweer teruggeroepen naar Nederland. Hanns Albin Rauter, hoofd van de SS in Nederland, en NSB-kopstuk Meinoud Rost van Tonningen hadden andere plannen met de wereldwijze ingenieur. Heerema kreeg opdracht om voor de Nederlandsche Oost Compagnie bouwprojecten te coördineren in de Baltische staten en Nederlandse arbeiders te ronselen.

    Wilt u meer geschiedenisverhalen lezen?

    Ontdek de duizenden verhalen die we voor onze abonnees beschikbaar stellen, lees de nieuwste artikelen uit Historisch Nieuwsblad en ontvang iedere week leestips van de redactie in uw mailbox. Met Historisch Nieuwsblad Online krijgt u altijd de juiste historische context om het nieuws van nu te begrijpen.
    Registreer nu en lees de eerste maand voor slechts 1 euro!

    Al abonnee? Log dan in en lees direct alle geschiedenisverhalen online. Heeft u nog geen account of is uw emailadres niet bij ons geregistreerd? Lees dan hier hoe u verder kunt lezen.

    Word lidInloggen