Home Morele elasticiteit

Morele elasticiteit

Micha Kat

Gepubliceerd op: 6 februari 2001

Update 7 april 2020

Voor Loe de Jong zag de wereld er nog eenvoudig uit toen hij in de jaren zestig en zeventig aan zijn magnum opus werkte: je had goeden en je had fouten. Fouten waren mensen als Aantjes die in zijn beleving kozen voor de Duitse zaak. Deze mensen dienden uit het publieke leven te worden verwijderd: het waren landverraders.

In 1978 werd ons nationale voetbalelftal in Argentinië bijna wereldkampioen. Vol huiver spreken de spelers nog altijd over de lugubere sfeer in het land waar parallel aan het voetbalfeest mensen en kinderen werden doodgemarteld in honderden concentratiekampen en gevangenissen. Het had niet veel gescheeld of we waren niet eens naar Argentinië gegaan. Het oordeel over het regime van Videla was onomstreden: fouter dan fout.
Aan het eind van de vorige eeuw probeerde Slobodan Milosevic de Balkan te knechten. Hij was zo fout dat de beschaafde wereld hem met bombastisch machtsvertoon het zwijgen oplegde. Dat er in de loop van de geschiedenis ooit nog iets goeds zal worden gezegd over Slobodan M. lijkt in het huidige klimaat uitgesloten.
Deze drie morele casusposities spelen de laatste maanden een opmerkelijke rol in de actualiteit. Het misdadige Servische regime wordt op onze vaderlandse bodem in een kruistocht tegen het kwaad voor de rechter gesleept, waarbij we rijkelijk worden getrakteerd op details over verkrachtingen en massagraven. De Argentijnse gruwelen komen weer in beeld doordat de dochter van een directe representant van het schrikbewind op het punt staat onze kroonprins te huwen. Aantjes, tenslotte, blijkt nu eerder slachtoffer dan dader.
Deze combinatie van actualiteiten doet een fors beroep op de morele elasticiteit van de Nederlander. Hoe kan hij tegelijkertijd gruwelen over de zaken die aan het licht komen bij het Joegoslavië-tribunaal en juichen voor een fascistische Argentijn die mogelijk het bordes beklimt om plaats te nemen tussen ons vorstenhuis? En als Aantjes plots weer in genade moet worden aangenomen, zijn dan degenen die zijn leven moedwillig hebben geknakt de slechten? Het dolt ons in de hoofden.
Voor een huwelijk met Maxima is een vereiste dat het oordeel over haar vader net zo fundamenteel wijzigt als dat over Aantjes. Zorreguieta kan hiertoe proberen onze sympathie te winnen door voor de natie door het stof te gaan in een exclusief interview met Paul Witteman, maar dat lijkt een te groot beroep te doen op zowel onze morele veerkracht als op die van de landbouwspecialist. Eerder zal men gaan inzien dat Zorreguieta het lot verdient van Milosevic, die zich voor de rechter zal moeten verantwoorden zodra hij zich op Nederlandse bodem begeeft.

Micha Kat is redactioneel medewerker van Historisch Nieuwsblad.

Nieuwste berichten

De Franse oproerpolitie grijpt in tijdens demonstraties op de Place de la Republique in Parijs, 17 oktober 2026.
De Franse oproerpolitie grijpt in tijdens demonstraties op de Place de la Republique in Parijs, 17 oktober 2026.
Artikel

Franse oproerpolitie pakt demonstranten aan zoals in de negentiende eeuw

Begin twintigste eeuw was Frankrijk het eerste land ter wereld dat een professionele oproerpolitie oprichtte. Ordehandhaving à la française was zelfs zo succesvol dat andere landen de Franse doctrine overnamen. Van die voorbeeldfunctie is weinig meer over. In de Noord-Franse stad Lens is het op maandag 5 oktober 2026 al vroeg in de morgen onrustig....

Lees meer
Dumitru en Florica Bagdasar met hun dochter Alexandra, circa 1939.
Dumitru en Florica Bagdasar met hun dochter Alexandra, circa 1939.
Artikel

De hersteller van de Roemeense volksgezondheid

Florica Bagdasar krijgt als minister de haast onmogelijke opdracht om na de Tweede Wereldoorlog de Roemeense gezondheidszorg uit de modder te trekken. Aan politieke gevoeligheden denkt ze niet, Bagdasar doet alles wat praktisch gezien nodig is. Het wordt haar niet in dank afgenomen. Florica Bagdasar heeft in 1946 net haar man begraven, als er wordt...

Lees meer
Fugger wil zijn geld terug
Fugger wil zijn geld terug
Recensie

Fugger wil zijn geld terug

De familie Fugger bouwde een netwerk op in heel Europa en financierde vorsten en pausen. Dat maakte ze ook kwetsbaar. Op 24 april 1523 schreef de Augsburgse bankier Jakob Fugger een brief aan Karel V, koning van Spanje, heer der Nederlanden en keizer van het Heilige Roomse Rijk der Duitse Natie. Aan het hof van...

Lees meer
In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt
In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt
Recensie

In deze film debatteert Spinoza met Rembrandt

In films kan alles. In Spinoza discussieert de filosoof die religieuze waarheden in twijfel trok met kunstenaar Rembrandt van Rijn over het leven, de rede, God en religie. Dat de film historische fictie is, is geen bezwaar. Dat hij nogal schools uitpakt, is dat wel.  ‘Amsterdam 1656. Een machtige en rijke stad die zichzelf ziet...

Lees meer
Loginmenu afsluiten