Home Mijn verhaal

Mijn verhaal

  • Gepubliceerd op: 11 april 2005
  • Laatste update 07 apr 2020
  • Auteur:
    Martine Postma

In ‘Mijn Verhaal’ vertellen lezers over een historische gebeurtenis waarbij zij aanwezig waren. Hans Uylenburg (71) was in de jaren vijftig een van de jonge mannen die wegens het conflict in Nieuw-Guinea dienst weigerden.

 
‘Ik een pacifist? Helemaal niet. Als vreemden mijn boeltje omvergooien, wie weet waartoe ik dan in staat ben. Maar ik wil wel zelf mijn vijand kunnen uitkiezen. De kans lopen naar Nieuw-Guinea te worden gestuurd om daar de Nederlandse belangen veilig te stellen ten koste van de jonge republiek Indonesië, daar voelde ik midden jaren vijftig niets voor. En aangezien ik er niet veel voor voelde om bij een eventuele uitzending te moeten deserteren, zat er voor mij niets anders op dan dienst te weigeren. En wel onder het motto dat ik vanuit mijn geweten geen mensen kon doden; dat was de enige reden die werd geaccepteerd.

In die tijd was dienst weigeren absoluut not done. De algemene opvatting was dat je in het leger een echte kerel werd. En Nederland had de vrede van 1945 toch maar mooi aan het Amerikaanse en het Russische leger te danken. Heel anders dan in de jaren zeventig stond de dienstplicht in de jaren vijftig in hoog aanzien.

Nadat ik mijn weigering kenbaar had gemaakt, kwamen er een paar hoge piefen van Defensie bij mij thuis. Als ik dan niet bij de luchtdoelartillerie wilde – het onderdeel waarvoor ik was opgeroepen – had ik er dan geen oren naar om straaljagerpiloot te worden? Ze dachten waarschijnlijk dat ik dát aanbod niet kon weigeren; elke jongen wil immers piloot worden. Ook de rector van mijn middelbare school werd ingelicht. “Je moet niet weigeren,” praatte hij op me in. “Dan krijg je nooit meer een baan bij de overheid.”

Toen ik voet bij stuk hield, werd een procedure in gang gezet die ruim een halfjaar zou duren. Eerst werd ik nog een keer gekeurd, daarna moest ik een psychologisch onderzoek ondergaan. Bij een psychiater in Wassenaar moest ik de gekste vragen beantwoorden: welke krant lazen we thuis, welke godsdienstige voorkeur hadden mijn ouders? Daarna was het wachten op een oproep om te verschijnen voor de speciale commissie van Defensie die dienstweigeraars beoordeelde.

Ik heb me grondig op dat optreden voorbereid. Uit de Nederlandse Jeugdbond voor Natuurstudie (NJN) – een clubje dat het veld in trok om plantjes en beestjes te bestuderen – kende ik andere dienstweigeraars. Via hen kwam ik terecht bij een groepje mensen dat op een zolderkamertje in Amsterdam bij elkaar kwam om “commissietje” te spelen. Daar leerde ik om te gaan met de rottige dilemma’s die de commissie je voorlegde. Bijvoorbeeld: je loopt in de oorlog langs een concentratiekamp en ziet dat twee Duitsers een groep joden de gaskamer in drijven. Er staat een geweer, waarmee je die Duitsers kunt doodschieten. Wat doe je? Het is natuurlijk allemaal flauwekul; iemand kán niet aantonen dat hij geen mensen kan doden. Maar door stug vol te houden ben ik uiteindelijk als gewetensbezwaarde erkend.

Vervolgens kon ik kiezen waar ik mijn vervangende dienstplicht wilde vervullen: ik kon óf in Vledder, in Drenthe, de hei gaan ontginnen, óf als verpleger gaan werken in een krankzinnigengesticht in Eindhoven. De hei vond ik prachtig, die wilde ik helemaal niet ontginnen, dus ik heb voor die psychiatrische inrichting gekozen.

Als ik er nu op terugkijk, denk ik dat ik wél in dienst had moeten gaan en erop had moeten gokken dat ik niet naar Nieuw-Guinea zou worden uitgezonden. Want in die tweeënhalf jaar dat ik in dat gesticht heb gewerkt, heb ik niets nuttigs gedaan. In die kliniek zaten vooral misdadigers, die ter beschikking van de regering waren gesteld. Zulke mensen horen deskundig te worden verpleegd, zodat ze eventueel in de maatschappij kunnen terugkeren. Wij met onze lekenkoppen hebben hen absoluut niet verder geholpen.’

 

Dit artikel is exclusief voor abonnees

Dit artikel op Historischnieuwsblad.nl is alleen toegankelijk voor abonnees. Met liefde en zorg werken wij iedere dag weer aan de beste historische verhalen door toonaangevende historici. Steun ons door lid te worden voor maar €4,99 per maand, de eerste maand €1,99. Log in om als abonnee direct verder te kunnen lezen of sluit een abonnement af.

Nieuwste berichten

Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Ossietzky in het concentratiekamp, 1934.
Artikel

Dissident ging liever naar het strafkamp dan op de vlucht

Net als Aleksej Navalny besloot de Duitse dissident Carl von Ossietzky zijn land niet te ontvluchten toen hij gevaar liep. Hij wist dat hij bovenaan de zwarte lijst van de nazi’s stond, maar bleef toch in Berlijn toen Hitler in 1933 de macht greep. ‘De opposant die over de grens vlucht, werpt al snel holle frasen zijn land in,’ meende hij. Die moed bekocht hij met de dood in een concentratiekamp.

Lees meer
Waffen SS'ers in Vught
Waffen SS'ers in Vught
Interview

‘Waffen-SS’ers dachten dat het verleden niet lang aan hen zou kleven’

Hoewel ze geen paspoort meer hebben, blijven veel Syriëgangers toch in Nederland. Ook in 1945 verloren mannen die zich bij de Duitsers hadden aangesloten hun Nederlanderschap. Maar de omgang met deze Waffen-SS’ers en de Syriëgangers verschilt volgens historicus Peter Romijn. ‘De huidige wetgeving draait om uitstoting, maar na de Tweede Wereldoorlog was ook sprake van re-integratie.’

Lees meer
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Truman poseert met de Chicago Daily Tribune
Artikel

Een presidentskandidaat dump je niet zomaar

Terwijl Donald Trump en Joe Biden zich opmaken voor de verkiezingsstrijd, gaan er bij hun partijen stemmen op om alsnog voor een andere presidentskandidaat te kiezen. Maar het verleden leert dat het lastig is om een leidende kandidaat opzij te zetten.

Lees meer
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Gaius spreekt het volk toe. Ets door Silvestre David Mirys, 1799.
Artikel

De populistische Gracchen beloofden gouden bergen

Populistische politici zijn van alle tijden. Na een mislukte carrière zag de Romein Tiberius Gracchus nog maar één uitweg: hij werd een volkstribuun die het volk beloofde wat het wilde horen. Of zijn plannen uitvoerbaar waren, deed er niet toe. Het ging hem om de macht. En dat gold ook voor zijn broer en opvolger Gaius.

Lees meer