• Inloggen
  • Shop
  • Winkelmand
  • Log in

    Wachtwoord vergeten?

    Historisch Nieuwsblad 10/2015

    Kaarten van de firma Blaeu

    Door: Geertje Dekkers

    Koningen, tsaren, zeelieden en verzamelaars: iedereen kocht in de zeventiende eeuw landkaarten van de firma Blaeu. Ze bevatten de nieuwste informatie en waren prachtig om te zien. Het bedrijf was dan ook uiterst succesvol. Tot het noodlot toesloeg.

     Specerijen, katoen tropisch hout: in Makassar (Zuid-Celebes) is in de zeventiende eeuw aantrekkelijke koopwaar verkrijgbaar. Vandaar dat de Vereenigde Oostindische Compagnie er graag voet aan de grond wil krijgen. In 1652 geeft de VOC dan ook een kostbaar relatiegeschenk aan de plaatselijke koning: een grote handgeschilderde globe. Waarde: meer dan 11.000 gulden, in een tijd dat een timmerman ongeveer een gulden per dag verdient.

    De kostbare globe komt uit het atelier van Joan Blaeu (ca. 1598-1673). Aan de Amsterdamse Bloemgracht runt hij een bedrijf, waar in die jaren zo’n tachtig man in dienst zijn, die onder meer vijftien drukpersen bedienen: zes voor teksten en negen voor de landkaarten en plattegronden die het bedrijf wereldfaam bezorgen.
     

    De wereld in kaart gebracht

    Pronkstuk van het bedrijf is de Atlas Maior, die vanaf 1662 in verschillende edities verschijnt. In bijna zeshonderd landkaarten en een paar duizend pagina’s uitleg beschrijft de atlas alle bekende landen en streken. Kopers moeten 350 gulden neertellen voor een zwart-witversie en 450 gulden voor een ingekleurd exemplaar. Rijke kooplui betalen dit bedrag graag, want een volledige atlas van Blaeu is een gewild statussymbool. En zijn geliefde producten gaan de wereld over, naar de koning van Makassar, de tsaar van Rusland en de shogun van Japan.
     
    Toen de koning van Makassar de globe cadeau kreeg, was het bloeiende Blaeu-imperium ongeveer een halve eeuw oud. De geboorte van het bedrijf vond plaats rond 1600, toen Joans vader Willem Jansz Blaeu (1571-1638) een gat in de markt zag. In die dagen verkenden zeelui uit de Nederlanden de wereldzeeën en tastten ze scheepvaartroutes af naar de specerijenmarkten van Azië.

    Dat deden ze in het kielzog van Portugezen die al enkele decennia handelden in peper, nootmuskaat en andere kruiden uit de Oost, en daar goed aan verdienden. Kooplui uit de Republiek – een jong land met een razendsnel groeiende economie – wilden graag een aandeel in die handel. Vandaar dat ze in de laatste jaren van de zestiende eeuw een aantal expedities naar Indië stuurden en zelfs pogingen ondernamen de hele wereld rond te varen.
     

    Wilt u meer geschiedenisverhalen lezen?

    Ontdek de duizenden verhalen die we voor onze abonnees beschikbaar stellen, lees de nieuwste artikelen uit Historisch Nieuwsblad en ontvang iedere week leestips van de redactie in uw mailbox. Met Historisch Nieuwsblad Online krijgt u altijd de juiste historische context om het nieuws van nu te begrijpen.
    Registreer nu en lees de eerste maand voor slechts 1 euro!

    Al abonnee? Log dan in en lees direct alle geschiedenisverhalen online. Heeft u nog geen account of is uw emailadres niet bij ons geregistreerd? Lees dan hier hoe u verder kunt lezen.

    Word lidInloggen