Fik Meijer schrijft een liefdesverklaring aan de Middellandse Zee

Nog één keer maakt oudhistoricus Fik Meijer een reis naar de Middellandse Zee. In zijn jongste boek kijkt hij terug op een leven dat in het teken stond van de klassieke Oudheid. Melancholisch, in de rouw, vindt hij zo ook troost.

‘De zee! De zee!’ (‘Thalassa! Thalassa!’) riepen Griekse huurlingen toen ze in 400 v.Chr. in Noord-Afrika op de hielen werden gezeten door de Perzen. Toen ze de Middellandse Zee weer zagen, wisten ze dat ze veilig huiswaarts zouden keren, al was dat nog een tocht van honderden kilometers.  Ze hoefden de kustlijn maar te volgen.

Thalassa is Fik Meijers liefdesverklaring aan de Middellandse Zee. Het is ook een oefening in afscheid. Meijer, inmiddels 84 jaar, onderneemt voor de laatste keer een reis door het Middellandse Zeegebied en dat geeft hem de gelegenheid te reflecteren op een leven gewijd aan de klassieke Oudheid. Hij neemt zijn ontwikkeling als classicus in ogenschouw. Het verbaast hem dat hij als 20-jarige student de schoonheid van de ruïnes van Emporion in Catalonië niet zag, terwijl hij ruim zestig jaar later getroffen wordt door de Grieks-Romeinse kolonisatie die daar heeft plaatsgevonden. Destijds kwam hij er om te duiken, niet om te bewonderen.

Hij beschrijft de grote lijnen van de geschiedenis: de Feniciërs en hun overzeese handel, de opkomst en neergang van de Griekse stadsstaten en de glorie van het Romeinse Rijk. Maar ook ogenschijnlijk triviale onderwerpen als de productie van vissaus, het transport van kunstschatten en de reconstructie van historische schepen binnen de experimentele archeologie. Het Colosseum in Rome leidt tot bespiegelingen over het immense dierenleed dat er heeft plaatsgevonden. De rijkdom van het eiland Delos in de Egeïsche Zee roept ambivalente gevoelens op, want die kwam tot stand door een meedogenloze en nietsontziende slavenhandel. Onverschilligheid en onmenselijkheid zijn van alle tijden, lijkt Meijer te zeggen. De reis eindigt bij de ‘zuilen van Heracles’, de rotspartijen in de Straat van Gibraltar en de toegangspoort naar de Atlantische Oceaan. Behalve voor enkele waaghalzen en bannelingen was dat het terra incognita van de klassieke Oudheid. De zuilen gaven het einde van de beschaafde wereld aan. Wie die grens passeerde, kwam in een eindeloze leegte terecht.

Fik Meijer zou zijn afscheidsreis van de Middellandse Zee samen met zijn vrouw ondernemen, maar zij overleed vrij plotseling in 2024. Ook in die zin is Thalassa een oefening in afscheid, melancholie doordrenkt van rouw, met een vleugje stoïcijnse levensfilosofie. Omgang met de klassieken biedt troost. Meijer bewijst het, in meanderende zinnen en zonder effectbejag.