Ineke Sluiter over haar held: Toni Morrison

Hoogleraar Griekse taal- en letterkunde Ineke Sluiter is sinds juni president van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen. Ze bewondert de Afro-Amerikaanse schrijfster Toni Morrison om haar moed. ‘Morrison schreef over het racisme en de discriminatie die ze aan den lijve had ondervonden.’ Wanneer maakte u kennis met Toni Morrison? ‘Ik vermoed in 1993. Dat was het jaar waarin Toni Morrison (1931-2019) de Nobelprijs voor literatuur ontving. Maar zonder enige twijfel ben ik haar in elk geval het jaar daarna gaan lezen.’ Waarom weet u dat zo zeker? ‘In 1994 verbleef ik in het gezelschap van een groep internationale wetenschappers in het Harvard’s Center for Hellenic Studies in Washington. We deden ieder ons eigen onderzoek, maar als residentials waren we sterk op elkaar aangewezen en we hadden het over letterlijk alles. Dat heeft me veel gebracht; ik ben door mijn buitenlandse collega’s met andere ogen gaan kijken naar mijn eigen onderzoek naar opvattingen over taal in de Griekse Oudheid. Bijvoorbeeld door niet alleen naar ideeën over grammatica te kijken, maar ook naar de Griekse gedachten over vrijemeningsuiting. En ik ben andere auteurs gaan lezen, bijvoorbeeld Toni Morrison.’ En? ‘Ze schrijft prachtig. Haar bijzondere, creatieve taalgebruik zorgt ervoor dat je onmiddellijk wordt meegevoerd door haar verhalen. De roman Jazz is een muziekstuk, zo ritmisch geschreven. Haar bekendste werk, Beloved, gaat over een moeder die haar dochtertje doodt om haar te beschermen tegen slavenjagers. Een moeder die kindermoord pleegt: het had zo uit een klassieke tragedie kunnen komen. Het briljante zit ’m in het begrip van de situatie, in de drijfveren van juist deze moeder en de brute context van de slavernij.’ [caption id="attachment_30078" align="aligncenter" width="600"]

Toni Morrison in 1979.[/caption] Was ze een heldin? ‘Zeker. Haar werk maakt duidelijk dat verhalen heel belangrijk zijn om levenservaringen te delen. Daardoor ga je met andere ogen naar de wereld kijken.’ Wat is haar belangrijkste wapenfeit? ‘Ik zou bijna zeggen: dat ze er was. Zij is de vertolker van een stem die in de literatuur nog nauwelijks had geklonken; die van een zwarte Amerikaanse vrouw. Ze schreef over het racisme en de discriminatie die ze zelf aan den lijve had ondervonden, en nam ook deel aan het politieke debat. Daar was moed voor nodig, durf om in het openbaar op te treden.’

‘Morrison gaat het politieke debat aan’

Morrisons stem werd wel gehoord: ze won de Nobelprijs voor literatuur. ‘Zeker, ze is bij leven gelauwerd en maakt deel uit van de Amerikaanse Canon. Oprah Winfrey heeft er met haar Book Club sterk aan bijgedragen dat Morrisons werk brede bekendheid kreeg.’ Ziet u parallellen met uw eigen leven? ‘Net als zij heb ik ook de drang om kennis over te dragen. Zij doet dat door haar boeken, maar ze gaf ook college, net als ik. Maar Toni Morrison kan ik alleen maar bewonderen, en ik mag hopen dat er parallellen zijn.’ Alies Pegtel is historicus en journalist.