Home ‘De Atheense democratie leidde tot “links imperialisme”’

‘De Atheense democratie leidde tot “links imperialisme”’

‘De Atheense democratie leidde tot “links imperialisme”’

Key Tengeler

Historicus en journalist

Gepubliceerd op: 29 november 2017

Update 4 april 2023

Op 12 februari 2018 organiseert Historisch Nieuwsblad in samenwerking met het Rijksmuseum van Oudheden een collegedag over de Oude Grieken. Historicus Fik Meijer zal een inleidend college houden over de opkomst en ondergang van de Atheense democratie. ‘Het waren laagopgeleide burgers die voor de uitbreiding van het Atheense imperialisme stemden.’

'Ik ga een beetje een vreemde invalshoek kiezen voor mijn lezing,’ vertelt emeritus hoogleraar Oude Geschiedenis Fik Meijer, schrijver van onder andere Keizers sterven niet in bed en het recent verschenen Via Appia. ‘Ik zal beginnen met een filmpje van een replica van een trireme, een Atheens oorlogsschip. De roeiers op dat schip vormden namelijk de basis van de Atheense democratie.’

'De roeiers op de oorlogsschepen vormden de basis van de Atheense democratie'

In het Athene van de vijfde eeuw voor Christus mocht elke mannelijke burger van 18 jaar en ouder stemmen in de volksvergadering. Daar werden alle belangrijke politieke besluiten genomen, zoals de beslissing of er oorlog gevoerd moest worden. De vloot was hierbij van groot belang. ‘De roeiers behoorden tot de armste burgers. Zij waren afhankelijk van hun inkomen als roeier, dus wilden ze oorlog. Het roeien maakte van hen getrainde en imposante mannen. Met intimidatie konden zij hun wil opleggen aan de volksvergadering.’

Meestal wordt een imperialistische agenda geassocieerd met de rechterkant van het politieke spectrum, maar volgens Meijer was het in dit geval juist de armere laag van de bevolking die profiteerde van de uitbreiding van het Atheense imperialisme. ‘De elite wilde juist dat alles bij het oude bleef, zodat zij de baas bleven. Daarom spraken grote filosofen zoals Plato en Aristoteles zich uit tegen de democratie. De armere burgers vormden echter de meerderheid in de volksvergadering en stemden voor een soort “links imperialisme”.’

Fik Meijer zal zijn lezing openen met een filmpje van een trireme: een Atheens oorlogsschip.

De Atheners hadden een directe democratie, in tegenstelling tot onze moderne indirecte democratie via volksvertegenwoordigers. Of die volksvertegenwoordiging goed werkt, is echter onderwerp van hevig debat. Meijer gaat hieraan niet voorbij. ‘Ik zal me natuurlijk concentreren op het oude Griekenland, maar hier en daar maak ik een vingerwijzing naar het heden. Ik wil bijvoorbeeld kort ingaan op de ideeën van David van Reybrouck over de rol die loting en referenda in onze moderne maatschappij kunnen spelen. Als je de moderne staatsinrichting en de manier waarop mensen daarmee omgaan wil begrijpen, is het zeer nuttig om naar de Atheense democratie te kijken.’

Collegedag Oude Grieken

Datum: maandag 12 februari 2018
Tijd: 9.30-17.00 uur
Locatie: Rijksmuseum van Oudheden
Rapenburg 28
Leiden
Prijs: voor leden € 69,-
Voor niet-leden € 89,-
Inclusief: 4 inspirerende lezingen, lunch, koffie/thee, bezoek aan het museum
Bestel nu tickets

Nieuwste berichten

Eustatius van Boulogne op het tapijt van Bayeux
Eustatius van Boulogne op het tapijt van Bayeux
Artikel

Gaf een koningsmoordenaar opdracht voor het Tapijt van Bayeux?

Op het Tapijt van Bayeux speelt graaf Eustatius van Boulogne een heldenrol. Maar volgens de kronieken was hij een lafaard – of erger. Liet hij het borduurwerk maken om zijn naam te zuiveren? In het British Museum wordt momenteel het Tapijt van Bayeux tentoongesteld. Het is een van de belangrijkste bronnen over de Slag bij...

Lees meer
Allegorie op de Pacificatie van Gent. De Nederlandse Leeuw bewaakt het toegangshek naar de Hollandse Tuin met de zeventien provincies. Spaanse soldaten hebben de tuin omsingeld. Naar ontwerp van Adriaen Pietersz van de Venne, circa 1624.
Allegorie op de Pacificatie van Gent. De Nederlandse Leeuw bewaakt het toegangshek naar de Hollandse Tuin met de zeventien provincies. Spaanse soldaten hebben de tuin omsingeld. Naar ontwerp van Adriaen Pietersz van de Venne, circa 1624.
Artikel

De Pacificatie van Gent was een verdeelde vrede

De Pacificatie van Gent wordt wel gezien als een eerste onafhankelijkheidsverklaring van de Nederlanden. Katholieken en protestanten, steden en adel verenigden zich om de muitende soldaten van het Habsburgse leger het land uit te krijgen. Maar waren de ondertekenaars wel zo eensgezind? Op 8 november 1576 schalden de trompetten over de Botermarkt in Gent. Een...

Lees meer
Japanse soldaten marcheren langs een Britse militaire post bij Shanghai, 1937.
Japanse soldaten marcheren langs een Britse militaire post bij Shanghai, 1937.
Recensie

De Tweede Wereldoorlog transformeerde Azië

Voor Aziaten was de Tweede Wereldoorlog misschien wel ingrijpender dan voor Europeanen, bewijst sinoloog Hans van de Ven. Al langer klinkt er kritiek op onze nogal eurocentrische blik op de Tweede Wereldoorlog. De oorlog in China die in 1937 al begon, de hongersnoden in Bengalen en op Java en militaire operaties zoals het Japanse offensief...

Lees meer
VWO-leerlingen tijdens hun eindexamen, 8 mei 2026.
VWO-leerlingen tijdens hun eindexamen, 8 mei 2026.
Opinie

Geschiedenisonderwijs dreigt staatsopvoeding te worden 

Geschiedenislessen in de bovenbouw van het middelbaar onderwijs zullen vanaf 2030 zijn gericht op het opvoeden van leerlingen tot goede burgers met bepaalde gewenste opvattingen. Dat wil tenminste de commissie die de concept-examenprogramma’s heeft opgesteld in opdracht van het ministerie van OCW. Het vak geschiedenis dreigt hiermee te verworden tot staatspedagogiek.  De concept-examenprogramma’s voor het...

Lees meer
Loginmenu afsluiten