• Inloggen
  • Shop
  • Winkelmand
  • Log in

    Wachtwoord vergeten?

    Account aanmaken
    Historisch Nieuwsblad 7/2000

    Florence Nightingale

    Verpleegster met een schuldcomplex

    Door: Gerard Borst
    Ruim een eeuw geleden overleed in Londen Florence Nightingale. Ze werd wereldberoemd als verpleegster van de zieke en gewonde Britse soldaten tijdens de Krimoorlog. Zelf vond ze dat ze haar werk niet goed had gedaan. Na de val van Napoleon I gingen welgestelde Britten graag een kijkje nemen op het Europese vasteland. William Edward Nightingale en Fanny Smith volgden deze mode toen zij in 1818 hun huwelijksreis naar Italië aanvaardden. In 1819 kreeg het echtpaar een dochter. Zij werd opgescheept met de naam van een van de Sirenen, Parthenope, die in Napels – de toenmalige verblijfplaats van de Nightingales – begraven zou liggen. Een jaar later aanschouwde in Florence een tweede dochter het levenslicht. William en Fanny vernoemden dit kind naar haar geboorteplaats.


    Terug naar Engeland

    In 1822 verliet het gezin Italië. In Engeland werd het onderwijs aan de meisjes toevertrouwd aan een gouvernante. Zodra Florence haar twaalfde levensjaar had bereikt nam vader Nightingale het over. William Nightingale, eigenaar van twee grote landhuizen, kon leven van zijn geld en schijnt van een rol in het openbare leven niet gecharmeerd te zijn geweest. Maar als docent van vooral Florence verrichtte hij zegenrijke arbeid.

    Flo, een groter studiehoofd dan Parthe, eiste al spoedig de meeste aandacht op. Het leerplan was ambitieus: Frans, Duits, Italiaans, Latijn, Grieks, geschiedenis, filosofie – William nam het allemaal voor zijn rekening, en Flo dronk het gretig in. Het sociale leven werd intussen niet verwaarloosd. Flo leerde onder anderen Lord Palmerston kennen. De man die in de laatste fase van de Krimoorlog de Britse regering zou leiden, had een winterverblijf vlak bij dat van de Nightingales.

    Toen ze twintig was, vertelde Florence haar vader dat ze iets wilde betekenen voor de maatschappij; om te beginnen was zij van plan wiskunde te studeren. William kreeg bijkans een rolberoerte. Het speet hem dat hij in zijn dochter een verlangen naar een actief leven had opgeroepen dat niet bevredigd kon worden. Voor hoog opgeleide dames had de Victoriaanse samenleving geen emplooi. Florence, vond William, wás al overgekwalificeerd voor het gezinsleven dat haar wachtte. Na veel touwtrekken werd haar toegestaan wiskundelessen te volgen bij een huisleraar.


    Geen gezinsleven, maar de verpleging

    Van een gezinsleven zoals vader William dat passend achtte, is Florence haar leven lang verstoken gebleven. Zij is nooit getrouwd. Was zij, toen zij op 13 augustus 1910 uit het leven werd weggleed, een virgo intacta? Het staat vrijwel vast.

    Aan haar uiterlijk heeft het niet gelegen. Als 34-jarige wist Nightingale met haar bevalligheid Elizabeth Gaskell nog in vervoering te brengen. Gaskell, een door niemand minder dan Charles Dickens geprezen romancière, verkeerde in de zomer van 1854 een tijdje in Nightingales gezelschap.
     

    Hij heette Richard Monckton Milnes.

    Aan kennissen schreef ze: ‘Het dikke bruine haar van de als een den zo slanke FN is aan de korte kant, maar toch overvloedig. Ze heeft grijze ogen, die gewoonlijk ernstig staan en vaak worden neergeslagen, maar die als zij dat verkiezen kunnen veranderen in de grootste pretogen die ik ooit heb gezien. En een volmaakt gebit, dat aan haar glimlach een onvergelijkelijke charme verleent. Laat haar tot de lange witte ronde hals gekleed gaan in zwart zijde en doe haar een zwarte sjaal om – misschien dat jullie dan enigszins een idee krijgen van haar onovertroffen elegantie.'

    Nu was dit de mening van een vrouw; in principe kunnen mannen er anders over hebben gedacht. Maar daar is geen sprake van. Ook door het Victoriaanse manvolk werd Florence aantrekkelijk gevonden. En door één man helemaal. Hij heette Richard Monckton Milnes.


    Nightingale was voor niemand

    In de grote wereld was deze goed in de slappe was zittende Milnes zeer gezien. Hij was bereisd en sprankelend van geest, iemand die altijd garant stond voor een uurtje prettig converseren. Cultuurdragers van formaat wipten graag bij hem aan. Hij was een veelbelovend linguïst. Ook de politiek kon op hem rekenen: medio jaren veertig ijverde hij als parlementariër voor onderwijshervormingen. Hij had het toen al zwaar te pakken van Florence Nightingale. Het was zijn vurige wens met haar te trouwen, maar hoewel zij hem adoreerde en zich de woede van haar ouders op de hals haalde wees zij hem in 1849 af. Een echtvereniging stond een actief leven in de weg, iets waarvan Florence nog steeds droomde. Sterker nog; zij wist inmiddels precies wat zij wilde: zij moest en zou de verpleging in.

    Milnes schikte zich in zijn lot. Een troost was misschien dat Florence Nightingale voor niemand zu haben bleek. Toen na de Krimoorlog haar naam over de hele wereld bekend was, ontving zij bijna dagelijks post van mannen die zich als echtgenoot aanboden. Onze Florence maakte er de kachel mee aan. Anders dan al die briefschrijvers vroeg Sir Harry Verney haar in 1857 in een tête-à-tête. Zonder succes: juffrouw Nightingale had gezondheidsproblemen en werkte desondanks als een bezetene; een huwelijkspartner kwam ongelegen. Het was andermaal een meer dan geschikte partij die door Florence aan de kant werd gezet.

    Verney, een rijke weduwnaar, mocht niet meer de jongste zijn – hij was de vijftig al ruimschoots gepasseerd –, hij zag er nog goed uit en was galant. Florence kon zich aan deze sociaal voelende grootgrondbezitter, deze weldoener die er tijdens epidemieën niet tegenop zag eigenhandig slachtoffers te verzorgen, geen buil vallen. Maar Florence wilde niet. Haar zuster wel: in 1858 werd Parthe de nieuwe Lady Verney. Dat deze oudste dochter van William en Fanny Nightingale inmiddels door het leven moest met een vervaarlijke snor, deerde Sir Harry kennelijk niet.
     

    Sterker nog; zij wist inmiddels precies wat zij wilde: zij moest en zou de verpleging in

    Begin van de Krimoorlog

    Halverwege de negentiende eeuw wilde de Russische tsaar Nicolaas I door de sultan van Turkije worden erkend als beschermheer van diens christelijke onderdanen. Hij kreeg geen poot aan de grond. Niet hem, de zaakwaarnemer van de Orthodoxe Kerk, werd het beschermheerschap gegund, maar Napoleon III, Frans keizer en kampioen van het rooms-katholicisme. De Russische beer bromde en sloeg weldra ook zijn klauwen uit. Nicolaas' manschappen bezetten de Turkse provincies Moldavië en Walachije. Een oorlogsverklaring van de Turkse sultan aan Rusland volgde.

    Eind maart 1854, na de vernietiging door de Russen van de Turkse vloot bij Sinope, liet Engeland zich tot deelname aan de oorlog verleiden. De tsaar, vreesde Westminster, was hard op weg Constantinopel te overmeesteren. Samen met bondgenoot Frankrijk zond Engeland een leger uit, dat op het vasteland van wat nu Bulgarije heet tevergeefs op zoek ging naar Russen met wie het kon vechten. Engeland en Frankrijk besloten daarop de troepen te verplaatsen naar de Krim. Hier moest Sebastopol worden veroverd, thuisbasis van de vloot die de Turken bij Sinope in de pan had gehakt. Half september 1854 was de Brits-Franse landing op het Russische schiereiland een feit.
     

    De dood maaide trefzeker om zich heen en onder de overlevenden telde men massa's zieken en gewonden

    Wilt u meer geschiedenisverhalen lezen?

    Ontdek de duizenden verhalen die we voor onze abonnees beschikbaar stellen, lees de nieuwste artikelen uit Historisch Nieuwsblad en ontvang iedere week leestips van de redactie in uw mailbox. Met Historisch Nieuwsblad Online krijgt u altijd de juiste historische context om het nieuws van nu te begrijpen.
    Registreer nu en lees de eerste maand voor slechts 1 euro!

    Al abonnee? Log dan in en lees direct alle geschiedenisverhalen online. Heeft u nog geen account of is uw emailadres niet bij ons geregistreerd? Lees dan hier hoe u verder kunt lezen.

    Word lidInloggen