• Inloggen
  • Shop
  • Winkelmand
  • Log in

    Wachtwoord vergeten?

    Account aanmaken
    donderdag 22 maart 2018

    De zieners – Guido van Hengel

    Doemdenkers

    Door: Rob Hartmans

    Een eeuw geleden was Europa ook al verloren

    In de eerste drie decennia van de twintigste eeuw bracht de stormachtige ontwikkeling van de natuurwetenschappen een ‘onttovering van de wereld’ met zich mee, leidden liberalisme en kapitalisme in de ogen van velen tot materialisme, hypocrisie, een cynische elite en geestelijke leegte, waarin de cultuur zou vervlakken en commercialiseren. En toen ook nog de Eerste Wereldoorlog uitbrak, was ‘de ondergang van het Avondland’ aanstaande.

    Dat boek van Oswald Spengler staat weer sterk in de belangstelling, maar in De zieners laat Guido van Hengel zien dat er nog veel meer sombere intellectuelen waren die de Europese cultuur bekritiseerden en met grootse toekomstvisioenen kwamen. Centraal in zijn boek staan de Nederlandse schrijver en wereldverbeteraar Frederik van Eeden, de Duits-Joodse filosoof Erich Gutkind en de Bosnisch-Servische mysticus Dimitrije Mitrinović.

    In hun ogen was er in Europa sprake van een ernstige ontworteling van het individu, gingen zekerheden verloren, viel de gemeenschap uiteen en heerste er angst voor de toekomst. Als remedie streefden zij naar een ‘bloedbond’ van ‘koninklijken van geest’ die een ‘pan-mensheid’ tot stand zou brengen. Dat klinkt behoorlijk geëxalteerd en vaag, en dat was het ook, maar de wijze waarop Van Hengel hun activiteiten en ambities beschrijft is zeer meeslepend en verhelderend. Nu opnieuw wordt gesproken over de ondergang van Europa, krijgen die debatten van honderd jaar geleden weer actualiteitswaarde.
     
    Rob Hartmans is historicus, journalist en vertaler.

    Wilt u meer geschiedenisverhalen lezen?

    Ontdek de duizenden verhalen die we voor onze abonnees beschikbaar stellen, lees de nieuwste artikelen uit Historisch Nieuwsblad en ontvang iedere week leestips van de redactie in uw mailbox. Met Historisch Nieuwsblad Online krijgt u altijd de juiste historische context om het nieuws van nu te begrijpen.
    Registreer nu en lees de eerste maand voor slechts 1 euro!

    Al abonnee? Log dan in en lees direct alle geschiedenisverhalen online. Heeft u nog geen account of is uw emailadres niet bij ons geregistreerd? Lees dan hier hoe u verder kunt lezen.

    Word lidInloggen