Home De Vooruitgang

De Vooruitgang

Martijn Lak

Historicus

Gepubliceerd op: 15 juli 2009

Update 7 april 2020

De Tweede Engels-Nederlandse Oorlog (1665 1667) is vooral bekend geworden door Michiel de Ruyters beroemde tocht naar Chatham. Historici beschrijven dit conflict traditioneel als een zeeoorlog tussen Engeland en de Republiek. Die verklaring is onvolledig, meent Gijs Rommelse: de oorlog beïnvloedde de Europese politieke constellatie voor de komende decennia.

Na jaren van oplopende spanning breekt in 1665 de Tweede Engels-Nederlandse Oorlog uit. Ruim tien jaar eerder zijn Groot-Brittannië en de Republiek ook al met elkaar in de slag geweest, met een voor laatstgenoemde desastreus resultaat. In de jaren daarna blijven spanningen de relatie tussen beide landen overheersen. De hevige concurrentie op de wereldzeeën om de dominantie in de wereldhandel speelde daarin volgens veel historici een centrale rol, en was een van de belangrijkste oorzaken van het uitbreken van de Tweede Engels-Nederlandse Oorlog.

Dat is een onvolledige verklaring, meent Gijs Rommelse, die onlangs promoveerde op The Second Anglo Dutch War (1665 1667). Raison d’état, Mercantilism and Maritime Strife. Natuurlijk speelde handelsconcurrentie een grote rol, maar daarnaast ging er een gecompliceerd politiek besluitvormingsproces vooraf aan de daadwerkelijke oorlogsverklaring. Jonge politici in Engeland meenden dat ze politiek en economisch konden profiteren van een nieuwe oorlog met de Republiek. Zij vormden samen met koopliedenfacties een krachtige lobby vóór oorlog. Rommelse: ‘Voordat de oorlog daadwerkelijk kon worden verklaard, moesten de belangengroepen van kooplieden hun commerciële punten op de agenda zien te krijgen.’

De Republiek had weinig te winnen met een oorlog, maar raadpensionaris Johan de Witt wilde en kon niet toegeven aan de eisen van de Engelsen. Het Engelse parlement had een scheepvaartwet aangenomen waarin het de Engelse kolonies werd verboden om rechtstreeks bepaalde goederen zoals tabak, suiker en katoen uit te voeren naar niet-Engelse klanten. Daarmee werd de handelsvloot van de Republiek zwaar getroffen. Rommelse: ‘Een confrontatie met Engeland, hoe gevaarlijk ook, was te verkiezen boven toegeven.’

Aan de andere kant van het Kanaal werd het uitbreken van de oorlog met groot enthousiasme begroet. De publieke opinie was fel anti-Nederland en de hooggeplaatsten in Albion waren ervan overtuigd dat Engeland opnieuw een eenvoudige overwinning zou behalen. Dat bleek een misvatting. Toen in 1667 de Vrede van Breda werd getekend, hadden de Engelse handel en (oorlogs)vloot enorme schade opgelopen. Het verdrag bevestigde de status van de Republiek als grote mogendheid en besliste veel handelstwisten in haar voordeel.

De oorlog tussen Engeland en de Republiek kende echter nog een grote winnaar: Frankrijk. Zowel Engeland als de Republiek probeerde tijdens hun onderlinge strijd Frankrijk te paaien. Zo had de Republiek de steun van de Fransen ingeroepen om de bisschop van Munster uit het oosten van de Republiek te verdrijven. Lodewijk XIV was zich bewust van zijn machtspositie en begon die de jaren daarna uit te spelen. ‘De Tweede Engels-Nederlandse Oorlog schiep de politieke constellatie die de komende decennia zou bestaan, die zou leiden tot de coalitieoorlogen van de zeventiende en achttiende eeuw en waarin Frankrijk het politieke middelpunt was. Engeland en de Republiek moesten in het vervolg bij hun politiek rekening houden met het Franse beleid,’ aldus Rommelse.

Gijs Rommelse, The Second Anglo Dutch War (1665 1667). Raison d'état, Mercantilism and Maritime Strife. 231 p. Verloren, € 25,00.

Nieuwste berichten

Jozef en Ctirad Masin
Jozef en Ctirad Masin
Artikel

Waren de Mašíns moordenaars of verzetshelden? Tsjechië komt er niet uit

Het overlijden van Joe Masin op 2 november 2026 in het Californische Santa Barbara was in de Verenigde Staten minder groot nieuws dan in Tsjechië. Ruim 75 jaar na zijn gewelddadige verzetsacties in zijn geboorteland ziet een deel van de Tsjechen Josef Mašín nog steeds als een moordende misdadiger. Voor anderen is hij, net als...

Lees meer
Zoektocht naar een Joods-Surinaamse familiegeschiedenis
Zoektocht naar een Joods-Surinaamse familiegeschiedenis
Interview

Zoektocht naar een Joods-Surinaamse familiegeschiedenis

Op bezoek bij zijn oma ontmoette Jaïr Salomon van Dijk haar Joodse generatiegenoot Mieke, die gedurende haar leven nooit iets te weten kwam over haar biologische ouders. Van Dijk ging op onderzoek uit en ontdekte dat haar vader een Surinaamse jazzartiest was en haar moeder een moeilijke jeugd had in vooroorlogse kindertehuizen. Hij vertelt erover...

Lees meer
Speculeren over Emily Brontë
Speculeren over Emily Brontë
Recensie

Speculeren over Emily Brontë

Deborah Lutz schreef een biografie over de Brontë-zuster van wie het minst bewaard is gebleven. Daardoor blijven veel vragen onbeantwoord. Wellicht is over geen enkele familie in de letteren zoveel geschreven als die van de Brontës. De levens van Charlotte, Emily, Anne en Branwell spreken tot de verbeelding. Je moet dan ook van goeden huize...

Lees meer
Radegunde voedt de armen. Miniatuur uit Leven van Sint-Radegunde, elfde eeuw.
Radegunde voedt de armen. Miniatuur uit Leven van Sint-Radegunde, elfde eeuw.
Artikel

Twee middeleeuwse nonnen komen in opstand 

In 589 liep de opstand in een Frankisch vrouwenklooster uit op moord en doodslag. Tijdgenoot Gregorius van Tours sprak in zijn Historiën – de enige bron die over de nonnenopstand bestaat – van een schandaal waarin de duivel de hand had. Wat zat er werkelijk achter deze rebellie?  Omstreeks het midden van de zesde eeuw...

Lees meer
Loginmenu afsluiten