De nevelmaand brumaire

De nevelmaand brumaire
Al maanden heerste er opwinding in Parijs. Eindelijk komen de Staten Generaal bijeen. De gesprekken, ook onder de adel, gaan alleen maar over politiek. ‘In het theater in Versailles werd geapplaudisseerd voor republikeinse teksten, onder de edelen ging het over democratie, op de bals over filosofie en in de boudoirs over moraal,’ schrijft de comte de Ségur.

Zo herinnert ook de Franse hofdame Lucy, markiezin de La Tour du Pin, zich het voorjaar van 1789. Ze zal de revolutie die op stapel staat in angstige momenten – aanhoudingen, opstootjes en onderduik – aan den lijve meemaken, tot ze in 1794 vlucht naar Amerika, waar ze aantal jaren heel gelukkig leeft als boerin.

Aan de hand van Lucy’s memoires schetst Caroline Hanken een verrassend en genuanceerd beeld van de Franse Revolutie. Niet – wat gezien haar bron voor de hand zou liggen­ – dat van onschuldige edelen die weerloos naar de guillotines worden gesleept. Maar evenmin dat van een adel die zo decadent aan het feesten is dat de revolutie haar volledig overvalt.

Want ook Lucy ervaart haar leven aan het hof vaak als benauwend, duf en zinloos. Veel edelen omarmen de nieuwe ideeën, en het hoofd van de koning ligt in 1789 nog zeker niet op het hakblok; zo wordt hij op de eerste herdenking van de Bastillebestorming nog luid toegejuicht door het volk.

Antropologe Hanken heeft een fijn oog voor veelzeggende details. Zo ontdekt ze een woordenboek uit 1790, met nieuwe woorden als comité, égalité, élire en citoyen. Achterin wordt sterk afgeraden termen als serf, vasal, privilégés, ordre du roi en petit peuple ooit nog te gebruiken.

Ze verwondert zich over de nieuwe kalender die in 1793 wordt ingevoerd (de jaartelling begint in ’92, een week duurt tien dagen, een deel van oktober vormt met november de nevelmaand brumaire); raakt de bevolking hierdoor niet totaal gedesoriënteerd? En ze vraagt zich af waar de lichamen van al die Terreurslachtoffers eigenlijk gebleven zijn.

Zo laat ze op een boeiende manier zien hoe de revolutie zichzelf nog moest uitvinden. Er heerste chaos en besluiteloosheid; door de spanningen kon een kleine gebeurtenis een grote symbolische lading krijgen. Dat revoluties hun eigen kinderen plegen op te eten, moest zelfs Robespierre nog ontdekken.