Home De nevelmaand brumaire

De nevelmaand brumaire

Marchien den Hertog

Historicus en journalist

Gepubliceerd op: 17 april 2007

Update 7 april 2020

De nevelmaand brumaire
Al maanden heerste er opwinding in Parijs. Eindelijk komen de Staten Generaal bijeen. De gesprekken, ook onder de adel, gaan alleen maar over politiek. 'In het theater in Versailles werd geapplaudisseerd voor republikeinse teksten, onder de edelen ging het over democratie, op de bals over filosofie en in de boudoirs over moraal,' schrijft de comte de Ségur.

Zo herinnert ook de Franse hofdame Lucy, markiezin de La Tour du Pin, zich het voorjaar van 1789. Ze zal de revolutie die op stapel staat in angstige momenten - aanhoudingen, opstootjes en onderduik - aan den lijve meemaken, tot ze in 1794 vlucht naar Amerika, waar ze aantal jaren heel gelukkig leeft als boerin.

Aan de hand van Lucy's memoires schetst Caroline Hanken een verrassend en genuanceerd beeld van de Franse Revolutie. Niet - wat gezien haar bron voor de hand zou liggen­ - dat van onschuldige edelen die weerloos naar de guillotines worden gesleept. Maar evenmin dat van een adel die zo decadent aan het feesten is dat de revolutie haar volledig overvalt.

Want ook Lucy ervaart haar leven aan het hof vaak als benauwend, duf en zinloos. Veel edelen omarmen de nieuwe ideeën, en het hoofd van de koning ligt in 1789 nog zeker niet op het hakblok; zo wordt hij op de eerste herdenking van de Bastillebestorming nog luid toegejuicht door het volk.

Antropologe Hanken heeft een fijn oog voor veelzeggende details. Zo ontdekt ze een woordenboek uit 1790, met nieuwe woorden als comité, égalité, élire en citoyen. Achterin wordt sterk afgeraden termen als serf, vasal, privilégés, ordre du roi en petit peuple ooit nog te gebruiken.

Ze verwondert zich over de nieuwe kalender die in 1793 wordt ingevoerd (de jaartelling begint in '92, een week duurt tien dagen, een deel van oktober vormt met november de nevelmaand brumaire); raakt de bevolking hierdoor niet totaal gedesoriënteerd? En ze vraagt zich af waar de lichamen van al die Terreurslachtoffers eigenlijk gebleven zijn.

Zo laat ze op een boeiende manier zien hoe de revolutie zichzelf nog moest uitvinden. Er heerste chaos en besluiteloosheid; door de spanningen kon een kleine gebeurtenis een grote symbolische lading krijgen. Dat revoluties hun eigen kinderen plegen op te eten, moest zelfs Robespierre nog ontdekken.

Nieuwste berichten

Een Boeing B-52, een vergelijkbaar toestel als het gecrashte vliegtuig.
Een Boeing B-52, een vergelijkbaar toestel als het gecrashte vliegtuig.
Artikel

Een Amerikaanse kernbom zakte door het Groenlandse ijs

Omdat Denemarken niet goed voor Groenland zou zorgen moet het Arctische eiland worden ingelijfd door de Verenigde Staten, vindt Donald Trump. In 1968 richtten de VS zelf grote schade aan in het gebied. Na een dramatisch ongeluk verdween een Amerikaanse waterstofbom onder het ijs bij Groenland. Daar ligt hij waarschijnlijk nog steeds. Recent onderzoek van...

Lees meer
Jezus heeft al een wijkende haarlijn
Jezus heeft al een wijkende haarlijn
Beeldessay

Hoe Jezus van een oud mannetje een echte baby werd

In de Middeleeuwen werd het Christuskind aanvankelijk als lelijk oud mannetje geschilderd. Later veranderde hij in een normale baby. Waarom? Middeleeuwers geloofden dat Jezus perfect en volledig onveranderd ter aarde was gekomen. Het idee van een hulpeloze, kwetsbare baby die nog moest groeien en poepbroeken had, paste niet bij het beeld van een almachtige God....

Lees meer
Docentenstaking op het Malieveld in 1982
Docentenstaking op het Malieveld in 1982
Artikel

Oud-minister heeft geen spijt van onderwijsbezuiniging

Onderwijsminister Rianne Letschert wil het lerarentekort binnen vier jaar oplossen. In 1982 trokken leraren nog naar het Malieveld omdat ze vanwege een lerarenoverschot vreesden voor hun baan. Hoe konden er zoveel werkloze leerkrachten zijn? Het lerarenoverschot in de jaren tachtig was een gevolg van beleid dat eind jaren veertig begon. Vlak na het einde van...

Lees meer
De bilbiotheek in het Hodshonhuis
De bilbiotheek in het Hodshonhuis
Artikel

Van Jefferson tot Einstein: de rijke geschiedenis van het Hodshon huis

Bezoekers van het Geschiedenis Festival kunnen op 17 oktober lezingen volgen op een nieuwe locatie: het Hodshonhuis in Haarlem. Een eeuw geleden bezochten Albert Einstein en Marie Curie dat stadspaleis om het jubileum van een beroemde Nederlandse wetenschapper te vieren. Het Hodshonhuis herbergt sinds 1841 de Hollandsche Maatschappij der Wetenschappen, sinds 2002 Koninklijk (KHMW). ‘Zij...

Lees meer
Loginmenu afsluiten