Hoewel ze weinig gemeen hadden met hun Italiaanse naamgenoten, werden ze doorgaans aangeduid als ‘futuristen’, en introduceerden zij geheel nieuwe uitingsvormen, zoals de performance, conceptuele kunst, abstracte schilderijen en installaties. Beeldend kunstenaars als Malevitsj, Tatlin, Kandinsky, Rodsjenko en Lissitsky, dichters als Majakovski, Charms en Chlebnikov, en een theatermaker als Meyerhold zetten de artistieke wereld op haar kop en trokken de aandacht met ultraradicale uitspraken en provocaties. Volgens Malevitsj was de oude kunst van nul en generlei waarde en kon die het best verbrand worden.
Vóór de Russische Revolutie waren zij randfiguren geweest, die door het culturele establishment met de nek werden aangekeken. Binnen enkele maanden na de communistische machtsovername, in oktober 1917, werd een flink aantal van hen echter benoemd als belangrijke bestuurders in de culturele sector. Malevitsj werd bijvoorbeeld belast met het beheer van de kunstschatten die in het Kremlin werden bewaard en Tatlin ging een rol spelen in de afdeling Kunsten van het nieuwe Volkscommissariaat voor Verlichting. Zijn bekendste werk is nog altijd het nimmer uitgevoerde ontwerp voor een gigantisch monument ter ere van de Derde Internationale.
Zo ontstond de mythe dat de Russische communisten aanvankelijk ook in cultureel opzicht heel vooruitstrevend waren geweest, en dat al die avant-gardistische kunstenaars pas in de problemen kwamen na de machtsovername door Stalin. In zijn nieuwe boek laat Sjeng Schijen zien dat dit inderdaad een mythe was. De communistische leiders beschikten doorgaans over een conventionele culturele smaak en hadden zich het liefst tot het artistieke establishment gewend, maar de leden daarvan weigerden merendeels of vluchtten het land uit. Veel avant-gardisten lieten zich aanvankelijk maar al te gewillig voor het karretje van de communisten spannen. Om er al spoedig achter te komen dat als er ergens geen artistieke vrijheid bestond, dat onder het communisme was. Ze werden gemarginaliseerd en velen van hen werden later gearresteerd en zelfs vermoord.
Rob Hartmans is historicus, journalist en vertaler.
De avant-gardisten. De Russische Revolutie in de kunst, 1917-1935
Sjeng Schijen
587 p. Prometheus, € 37,50
De avant-gardisten – Sjeng Schijen
‘Wij staan diametraal tegenover de hele oude wereld. Wij zijn niet gekomen om haar te vernieuwen, maar om haar te vernietigen.’ Hoewel deze uitspraak begin 1919 werd gedaan door een Rus, was hier niet een fanatieke communist aan het woord, maar een vertegenwoordiger van de artistieke avant-garde. Binnen de revolutie die zich begin twintigste eeuw in de kunsten voltrok, speelden tal van Russische kunstenaars en schrijvers een grote rol.
Actueel
Het Joegoslaviëtribunaal heeft de historische waarheid niet achterhaald
Amerikaanse artsen gebruikten zwarte kinderen om inentingsmateriaal te kweken
Russische cyberaanval legde Estland negentien jaar geleden al grotendeels plat
‘Een bekentenis door marteling was ook in de Middeleeuwen onvoldoende’
Dit artikel is gepubliceerd in Historisch Nieuwsblad 6 - 2019
Nieuwste berichten
Het Joegoslaviëtribunaal heeft de historische waarheid niet achterhaald
Enkel de waarheid zou als winnaar uit de strijd mogen komen. Met die ambitie begon het Joegoslaviëtribunaal (ICTV) in 1993 aan zijn taak. Maar het is er niet in geslaagd de historische waarheid over de Joegoslaviëoorlogen eenduidig te schetsen. Dat concludeert historicus en journalist Petar Finci in zijn proefschrift, dat hij op 23 september verdedigde...
Amerikaanse artsen gebruikten zwarte kinderen om inentingsmateriaal te kweken
Tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog entten witte artsen zwarte mensen in met het pokkenvirus, om nieuwe entstof te kweken voor de soldaten aan het front. Vaak gebruikten zij vrouwen en kinderen in slavernij. Die hadden zelf geen enkele keuze en moesten de risicovolle behandeling gedwongen ondergaan. De oorlog tussen de noordelijke en de zuidelijke staten van...
Russische cyberaanval legde Estland negentien jaar geleden al grotendeels plat
Europese inlichtingendiensten waarschuwen dat Rusland ‘binnen enkele maanden’ de NAVO wil testen door hybride aanvallen uit te voeren. Dat zou niet voor het eerst zijn. Al in 2007 kreeg Estland te maken met Russische cyberaanvallen en nepnieuws, die de samenleving tijdelijk ontwrichtten. Het begon allemaal vanwege een standbeeld. In een stil hoekje van de militaire...
‘Een bekentenis door marteling was ook in de Middeleeuwen onvoldoende’
De berechting van de ‘architect van de 9/11-aanslagen’ loopt vertraging op, nu de rechtbank heeft bepaald dat zijn door marteling afgedwongen bekentenis geen geldig bewijs is. Het proces tegen Khalid Sheikh Mohammed is verdaagd tot 5 juni 2028. Middeleeuwse rechters in Europa twijfelden beduidend minder aan verklaringen die ‘onder tortuur’ waren afgelegd. Maar ze stelden...