Home Boekrecensie: Heligoland – Jan Rüger

Boekrecensie: Heligoland – Jan Rüger

Boekrecensie: Heligoland – Jan Rüger

Frans Smits

Oud-hoofdredacteur

Gepubliceerd op: 22 maart 2017

Update 29 maart 2023

De romantiek van Heligoland

Twee jaar na de Tweede Wereldoorlog, op de geboortedag van Adolf Hitler, veroorzaakten Britse ingenieurs de grootste niet-nucleaire ontploffing uit de geschiedenis. Ze bliezen meer dan 6 miljoen kilo aan explosieven van de nazi’s op. De plaats van handeling was hoogst symbolisch: het Duitse eiland Heligoland, dat decennialang had gediend als pion in het Brits-Duitse schaakspel, om te eindigen als heilige graal van het Derde Rijk. Het puin van de explosie – en eerdere Britse bombardementen – werd door de Britten op het Duitse vasteland gestort.

Over dit relatief onbekende eiland met een oppervlakte van 1,7 vierkante kilometer heeft de Britse historicus Jan Rüger een boeiende biografie geschreven. Aan het begin van de negentiende eeuw was het door de Britten op de Denen veroverd en ingelijfd bij hun wereldrijk. Het deed vooral dienst als toeristenoord en smokkelpost voor goederen naar het Europese vasteland. Tevens bleek het ‘heilige land’ inspiratie te bieden. Heinrich Heine schreef er brieven en Hoffman von Fallersleben componeerde er ‘Deutschland, Deutschland, über alles̕.

Het eiland was een plek waar Britten en Duitsers in harmonie samenwerkten – als zoölogen bijvoorbeeld –, maar na het ontstaan van het Duitse keizerrijk zag Berlijn het vooral als Britse provocatie. In 1890 overhandigden de Britten het tegen de wil van de 3000 inwoners aan de keizer, in de hoop de Duitse expansiedrift te bevredigen. Na deze vroege vorm van appeasement veranderde het paradijselijke eiland al snel in een gemilitariseerde voorpost. Na de Eerste Wereldoorlog vernietigden de Britten de haven en de forten.

De romantische aantrekkingskracht bleef bestaan. Halverwege de jaren twintig kwam de jonge Leni Riefenstahl er de rotsen en gletsjers filmen voor Der heilige Berg. Niet geheel toevallig leidde dit tot een bedevaart naar Heligoland van Adolf Hitler en Joseph Goebbels. Na de British Bang van 1947 bleef het Duits grondgebied en symboliseert Heligolands anonieme bestaan de vreedzame Brits-Duitse verhoudingen. Maar, zo besluit Rüger zijn studie, de geschiedenis bewijst dat die situatie niet voor lief kan worden genomen.

Patrick van IJzendoorn is correspondent voor de Volkskrant in Groot-Brittannië.

Heligoland: Britain, Germany and the struggle for the North Sea
Jan Rüger
370 p. Oxford University Press, € 29,55

Dit artikel is gepubliceerd in Historisch Nieuwsblad 4-2017

Nieuwste berichten

Eustatius van Boulogne op het tapijt van Bayeux
Eustatius van Boulogne op het tapijt van Bayeux
Artikel

Gaf een koningsmoordenaar opdracht voor het Tapijt van Bayeux?

Op het Tapijt van Bayeux speelt graaf Eustatius van Boulogne een heldenrol. Maar volgens de kronieken was hij een lafaard – of erger. Liet hij het borduurwerk maken om zijn naam te zuiveren? In het British Museum wordt momenteel het Tapijt van Bayeux tentoongesteld. Het is een van de belangrijkste bronnen over de Slag bij...

Lees meer
Allegorie op de Pacificatie van Gent. De Nederlandse Leeuw bewaakt het toegangshek naar de Hollandse Tuin met de zeventien provincies. Spaanse soldaten hebben de tuin omsingeld. Naar ontwerp van Adriaen Pietersz van de Venne, circa 1624.
Allegorie op de Pacificatie van Gent. De Nederlandse Leeuw bewaakt het toegangshek naar de Hollandse Tuin met de zeventien provincies. Spaanse soldaten hebben de tuin omsingeld. Naar ontwerp van Adriaen Pietersz van de Venne, circa 1624.
Artikel

De Pacificatie van Gent was een verdeelde vrede

De Pacificatie van Gent wordt wel gezien als een eerste onafhankelijkheidsverklaring van de Nederlanden. Katholieken en protestanten, steden en adel verenigden zich om de muitende soldaten van het Habsburgse leger het land uit te krijgen. Maar waren de ondertekenaars wel zo eensgezind? Op 8 november 1576 schalden de trompetten over de Botermarkt in Gent. Een...

Lees meer
Japanse soldaten marcheren langs een Britse militaire post bij Shanghai, 1937.
Japanse soldaten marcheren langs een Britse militaire post bij Shanghai, 1937.
Recensie

De Tweede Wereldoorlog transformeerde Azië

Voor Aziaten was de Tweede Wereldoorlog misschien wel ingrijpender dan voor Europeanen, bewijst sinoloog Hans van de Ven. Al langer klinkt er kritiek op onze nogal eurocentrische blik op de Tweede Wereldoorlog. De oorlog in China die in 1937 al begon, de hongersnoden in Bengalen en op Java en militaire operaties zoals het Japanse offensief...

Lees meer
VWO-leerlingen tijdens hun eindexamen, 8 mei 2026.
VWO-leerlingen tijdens hun eindexamen, 8 mei 2026.
Opinie

Geschiedenisonderwijs dreigt staatsopvoeding te worden 

Geschiedenislessen in de bovenbouw van het middelbaar onderwijs zullen vanaf 2030 zijn gericht op het opvoeden van leerlingen tot goede burgers met bepaalde gewenste opvattingen. Dat wil tenminste de commissie die de concept-examenprogramma’s heeft opgesteld in opdracht van het ministerie van OCW. Het vak geschiedenis dreigt hiermee te verworden tot staatspedagogiek.  De concept-examenprogramma’s voor het...

Lees meer
Loginmenu afsluiten